NOSPR / Alexander Liebreich / Chor des Bayerischen Rundfunks / Andrzej Lampert - NOSPR

Przed koncertem, o godz. 18.45 Towarzystwo Przyjaciół NOSPR zaprasza do sali kameralnej na spotkanie z Marcinem Trzęsiokiem, który omówi wykonywane tego wieczoru utwory.

Pieśń nocna (1849) to pierwsza kompozycja Roberta Schumanna (1810-1856) napisana w Düsseldorfie, dokąd Schumanowie zbiegli z Drezna, ogarniętego zamieszkami Wiosny Ludów. Wiersz Friedricha Hebbela mówi o przezwyciężeniu lęku przed snem (śmiercią), który w ostatniej, trzeciej strofie okazuje się przyjazny: „Śnie, tak cicho się zbliżasz, / jakby niania ku dziecku, / by wokół spragnionych płomieni / roztoczyć ochronny krąg”.

III Symfonię „Pieśń o nocy” (1916) pisał Szymanowski (1882–1937) w Tymoszówce i Elizawetgradzie, czekając aż skończy się Wielka Wojna. Odcięty od świata, trawił wrażenia z niedawnych podróży na Sycylię i do Afryki Północnej. Znalazł tam impulsy, które przełamały pesymizm jego wczesnych kompozycji: stał się teraz Szymanowski piewcą ekstazy – spod znaku Erosa i Dionizosa. Szczególne powinowactwa odnalazł w sufickiej mistyce islamu, kultywującej zmysłowe zjednoczenie z Bogiem i odwołującej się do motywów tańca i wina. Pieśń o nocy – do słów Dżalaluddina Rumiego w tłumaczeniu Tadeusza Micińskiego – mieni się kolorami i kształtami niczym perski dywan. Mimo wpływów Skriabina, to jedna z najbardziej osobistych partytur Szymanowskiego – dzieło jednoczęściowe, z trzema segmentami wewnętrznymi, z których środkowy symbolizuje taniec i gwar targowisk, natomiast sekcje zewnętrzne są wizją mistyczną: „Ja i Bóg jesteśmy sami nocy tej”.

Tako rzecze Zaratustra (1896), poemat Richarda Straussa (1864-1949) na podstawie Nietzschego, rozpięty jest między świtem (sekcja pierwsza – Wschód słońca) a nocą (sekcja ostania – Nocna pieśń wędrowca). Zakończenie jest dopełnieniem cyklu dobowego, więc można by po nim płynnie przejść do początku utworu – w ten sposób dał Strauss muzyczny wyraz głównej myśli filozofa, czyli idei wiecznego powrotu. Ścierają się w tej partyturze dwa tematy, natury i ducha, do samego końca nieuzgodnione – stąd przepaść, dzieląca „duchowe” H-dur i „naturalne” C-dur na ostatniej stronie. Strauss swobodnie wybiera sobie niektóre tylko rozdziały Nietzschego: drwi z modlitw „zaświatowców”, wyśmiewa z pedantyczną uczoność (monstrualna fuga w sekcji O wiedzy). A nade wszystko gloryfikuje mądrość Zaratustry: roztańczone południe oraz tajemnice północy.

Marcin Trzęsiok

Koncert pod patronatem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego w ramach przedsięwzięcia TUTTI.pl promującego wykonawstwo muzyki polskiej.