Recitale mistrzowskie / Konstantin Scherbakov - NOSPR

Symfonia „Eroica” op. 55 (1806) była dziełem epokowym i przełamującym wszelkie konwencje, począwszy od czasu trwania (ok. 50-55 minut) a skończywszy na formie czy postaci tematów (dysonujący ton na końcu krótkiego tematu pierwszego Wagner nazwał pierwszą nowoczesną nutą w historii muzyki). Beethoven wykorzystał w niej materiał, który gromadził od dłuższego czasu: przede wszystkim z baletu Twory Prometeusza op. 43 (1801), skąd zapożyczony został temat finału oraz – również w finale brzmiący – temat taneczny (kontredans), skomponowany jeszcze przed baletem prometejskim. Etapem na drodze do symfonii były także fortepianowe Wariacje i fuga Es-dur op. 35 (1802), znane dziś pod „anachronicznym” tytułem Eroica-Variationen, też nawiązujące do baletu i zapowiadające finał symfonii.
Jej symbolika jest przebogata: Prometeusz jest tu alegorią Napoleona (choć Beethoven wycofał tę dedykację po koronacji Bonapartego w roku 1804). Jako mityczny wzorzec służy wersja Goethego, w której Prometeusz jest twórcą człowieka, nad którym nie ciąży już zależność od bogów. Ale człowiek nie spełnia jego oczekiwań, i tylko litość sprawia, że Prometeusz nie niszczy swego dzieła, zaś człowiek powoli osiąga dojrzałość. Część druga to marsz żałobny po śmierci Tytana – to nauka, że wszystkie stworzenia są śmiertelne. Scherzo to powrót Prometeusza do życia. Finał – jego apoteoza. W XIX wieku tylko mieszkańcy wielkich miast, i to nielicznych, mogli słuchać koncertów symfonicznych. Upowszechnieniu tej literatury służyły transkrypcje fortepianowe. Franciszek Liszt, na usilne prośby wydawców, „przełożył” na fortepian całą Beethovenowską „dziewiątkę”.
Ostatnim dziełem fortepianowym Beethovena są Bagatele op. 126. Zapowiadają już romantyczny cykl miniatur (kolejne ogniwa łączą się łańcuchem subtelnych harmonicznych powiązań) a także specyficzną poetykę ironii, której mistrzem będzie Robert Schumann. Ironia ta zawiera się w grze prowadzonej ze schematami formalnymi. Ale nie tylko. Wysyłając Bagatele, Beethoven pisał do wydawcy: „To chyba najlepsza rzecz jaką kiedykolwiek napisałem”. [Marcin Trzęsiok]