NOSPR / Okko Kamu - NOSPR

Kuolema Jeana Sibeliusa (1865-1957) op. 44 (1903) zawiera dwa drobne utwory, skomponowane wcześniej do sztuki pt. Śmierć, autorstwa zięcia kompozytora, Arvida Järnefelda. Pierwsza z tych miniatur orkiestrowych, Valse triste, już za życia Sibeliusa biła rekordy popularności. Mniej znana jest Scena z żurawiami (wydana dopiero w roku 1973) na smyczki, dwa klarnety (symbol żurawi) i dwa kotły. To poetycka ewokacja bezkresu północnego nieba, sił losu i ukojenia w śmierci.

Zgodnie z jego własnymi przeczuciami, a właściwie obawami, Max Bruch (1838-1920) pozostaje dziś w pamięci melomanów przede wszystkim dzięki dwóm kompozycjom: I Koncertowi skrzypcowemu g-moll (1866) oraz Kol Nidrei na wiolonczelę i orkiestrę (1880). Koncert g-moll, dedykowany Józefowi Joachimowi –jednemu z największych skrzypków tamtej epoki – czerpie z tradycji mendelssohnowskiej (brak ekspozycji orkiestrowej, organiczne spojenie kolejnych części, nietypowe umiejscowienie kadencji), rozszerzając ją o oryginalne rozwiązania własne. Szczególną uwagę zwraca potraktowanie części pierwszej jako wstępu (Vorspiel), co sprawia, że punkt ciężkości przesuwa się na ogniwo drugie, o charakterze urzekającej romancy. Finał zaokrągla tę formę efektownym tańcem z epizodami lirycznymi.

Pomysł II Symfonii (1902) zrodził się u Carla Nielsena (1865-1931) niepostrzeżenie: satyryczna alegoria czterech temperamentów, którą zobaczył w zelandzkiej gospodzie, wydała mu się zrazu naiwna, ale z upływem czasu zaczęła intrygować i oblekać się w muzyczne ciało. Poszczególne ogniwa Symfonii reprezentują zatem choleryka, flegmatyka, melancholika i sangwinika. Kiedy odłożymy na bok dość luźne sugestie programowe, usłyszymy symfonię późnoromantyczną w duchu klasycyzującym, czerpiącą z tradycji Brahmsa i Dvořáka. Nie brak tu jednak eksperymentów, zwłaszcza w zakresie tzw. „tonalności progresywnej”. Kolejne części utrzymane są w h-moll, G-dur, es-moll oraz D-dur (z zakończeniem w A-dur). [Marcin Trzęsiok]