NOSPR kameralnie - NOSPR

Serenada op. 7 i Suita op. 4 - należą do wczesnej twórczości Richarda Straussa - powstały w 17. i 20. roku życia kompozytora. Mimo to obydwie wpisały się w dzieje gatunku instrumentalnej serenady, którego korzenie tkwią w czasach klasycyzmu. Serenady grywano w XVIII wieku w warunkach plenerowych, dla uświetnienia dworskich uroczystości, przyjęć, świąt. Młody Strauss wzorował się niewątpliwie na Serenadzie c-moli Nachtmusik KV 388, Es-dur KV 375 lub ośmioczęściowej Gran Particie B-dur KV W.A. Mozarta.  

Ojciec Richarda, Franz Strauss z zawodu waltornista (zatrudniony przez 40 lat w bawarskiej Operze Dworskiej w Monachium) wpoił synowi miłość i szacunek przede wszystkim do dzieł klasyków wiedeńskich, Schuberta, Mendelssohna, Spohra i Schumanna. Nie był natomiast zwolennikiem twórczości i estetyki Wagnera i nie dopuszczał juniora do przedstawień jego dzieł. W latach 70-tych został dyrygentem orkiestry amatorskiej Wilde Gung'l, w której Richard grywał jako skrzypek i dzięki temu zdobywał cenne doświadczenie z zakresu wiedzy o orkiestrze. Po roku studiów na uniwersytecie Richard wyjechał do Berlina, gdzie objął posadę asystenta wybitnego dyrygenta, Hansa von Bülowa. Ten ostatni był pod wielkim wrażeniem Serenady op. 7, którą mu ów młody adept kompozycji i dyrygentury przedstawił. Strauss uczył się prowadzić orkiestrę obserwując Bülowa i już po 3 latach zastąpił swego mentora na stanowisku dyrygenta orkiestry dworskiej w Meiningen.

Prawykonanie Serenady odbyło się 27 listopada 1882 r. w Dreźnie pod dyrekcją Franza Wüllnera. Suitę op. 4 poprowadził 2 lata później sam kompozytor, już jako dyrygent orkiestry w Meiningen. Kompozycja ta jest już czymś więcej niż tylko zręczną imitacją Mozarta i Mendelssohna; dojrzeć można w niej bardziej indywidualne cechy późniejszego twórcy poematów symfonicznych, zwłaszcza w zakresie melodii, jej rozwijania i budowania napięcia oraz w wykorzystaniu kolorystycznych walorów poszczególnych instrumentów.

Serenada d-moll op. 44 Antonina Dvořáka na 2 oboje, 2 klarnety, 2 fagoty, kontrafagot, 3 rogi, wiolonczelę i kontrabas) również powstała z inspiracji Gran Partitą B-dur KV 361 Mozarta. Na początku 1878 r. Dvořák dyrygował w Wiedniu wykonaniem tej słynnej kompozycji. Idąc za przykładem swego wielkiego poprzednika do podwójnego składu instrumentów dętych dodał wiolonczelę i kontrabas, jako instrumenty prowadzące linię basu. Posłużył się poza tym swoistym stylem "retro", nawiązującym do tradycji plenerowej muzyki dworskiej. Typowe dla dawnych serenad jest np. rozpoczęcie cyklu marszem i powrót do niego w finałowej części. Andante con moto sprawia nawet wrażenie, jakby podążało za uduchowionym Mozartowskim Adagiem. W dziele Dvořáka bez trudu rozpoznaje się też jego indywidualny styl, nawiązujący do rodzimej muzyki ludowej. Czeskie akcenty to furiant w odcinku środkowym części II i polka jako temat II w finale. Menuet w części II może też momentami kojarzyć się z powolnym tańcem w metrum nieparzystym zw. sousedská. Dvořák zadedykował Serenadę Louisowi Ehlertowi, kompozytorowi i krytykowi muzycznemu, który entuzjastycznie ocenił jego Tańce słowiańskie w niemieckiej prasie. Po raz pierwszy Serenada d-moll wykonana została 17 listopada 1878 roku przez orkiestrę Filharmonii Praskiej pod batutą kompozytora.

[Aleksandra Konieczna]