NOSPR - NOSPR

Erich Wolfgang Korngold (1897-1957), urodzony w Brnie w rodzinie w żydowskiej, był cudownym dzieckiem. Komponował łatwo. W wieku lat 30 miał w dorobku cztery opery i wiele dzieł instrumentalnych. Gorących pochwał nie szczędzili Richard Strauss i Giaccomo Puccini. W roku 1938 Korngold wyjechał z Austrii do Kalifornii, by tam pracować nad muzyką do Przygód Robin Hooda (z Erollem Flynnem). „Film ten uratował mi życie” – mówił. Korngold współtworzył kanon muzyki filmowej, czerpiąc ze stylistyki późnego romantyzmu i wagnerowskiej techniki leitmotivu. Kompozytor traktował te utwory jako autonomiczne, godne wykonania w salach koncertowych.

Koncert skrzypcowy (1939) Samuela Barbera jest dziełem kompozytora 29-letniego, ale bardzo już cenionego (Adagiem na smyczki dyrygował sam Arturo Toscanini, niezbyt skory włączać do programu utwory kompozytorów amerykańskich). Koncert ujęty został w formę trzyczęściową. Dwa pierwsze ogniwa – mimo kontrastów tempa – pełne są melancholii. To muzyka intymna i jakby kameralna. Dopiero finał, w typie perpetuum mobile, przynosi odmianę: nie tylko pod względem wigoru, ale także języka dźwiękowego, który bierze barwy z palety modernistycznej – z rytmicznych nieregularności i dysonansów.

Kultura amerykańska nie kojarzy się z nastrojami nostalgicznymi – te są dobre dla „starej” Europy. A jednak sztandarowy utwór amerykański, poemat symfoniczny Amerykanin w Paryżu (1928), zrodził się z tęsknoty za Nowym Jorkiem. Pisał go Gershwin podczas podróży do Europy – we Wiedniu (sic!). Mimo akcentów nostalgicznych (blues), dzieło ma wydźwięk optymistyczny. To wyraz upojenia życiem paryskim (są nawiązania do „lekkiej” muzyki Grupy Sześciu) i nowoczesnością (wśród instrumentów znalazły się… klaksony samochodowe, jakich wówczas nie znano nawet w Nowym Jorku). [Marcin Trzęsiok]