Kwartet Śląski / To co najlepsze. Polska i Świat - NOSPR

Kwartet smyczkowy (1980), napisany na zamówienie Elżbiety i Krzysztofa Pendereckich, jak dotąd jedyny w katalogu twórczości Eugeniusza Knapika (ur. 1951), został przez Andrzeja Chłopeckiego nazwany „arcydziełem polskiej kameralistyki” . W roku 1984 uhonorowano go I nagrodą na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów UNESCO w Paryżu (notabene, w konkursie tym słuchano nagrania Kwartetu Śląskiego). Kompozytor objaśnia: „Moim zamiarem było napisanie utworu nawiązującego do apogeum rozwojowego, jakie forma ta osiągnęła w kwartetach Beethovena. Mówiąc o nawiązaniu mam oczywiście na myśli nie samą technikę kompozytorską czy budowę formalną Beethovenowskich kwartetów, lecz ich ciężar gatunkowy”. Dzieło składa się z dwóch części: I. Gąszcz, II. Pieśń. Przez labirynt przeciwieństw wiedzie krętą ścieżką ku sferom niebiańskiej słodyczy, nie całkiem jednak wolnym od ziemskiej melancholii.

Joanna Szymala (ur. 1989) ukończyła studia kompozytorskie w klasie prof. Eugeniusza Knapika w roku 2013 (doktoranckie w roku 2016) . O swej twórczości pisze tak: „Muzykę pojmuję przede wszystkim jako sztukę abstrakcyjną, stąd większość moich kompozycji to utwory zaliczające się do tzw. muzyki absolutnej. Kompozycje te są z reguły odzwierciedleniem moich upodobań estetycznych, które ciągle ewoluują. Niezmienny natomiast jest fakt, iż szczególnym dla mnie czynnikiem kształtującym wyraz utworu muzycznego jest barwa. Postrzegam ją jako wypadkową przede wszystkim takich elementów jak harmonika, instrumentacja oraz faktura, które są ze sobą ściśle powiązane. Dużą uwagę przywiązuję także do wyrazistej narracji oraz przejrzystej koncepcji formalnej, tak aby każdy utwór stanowił spójną całość.”

Ernest Chausson (1855-1899) był uczniem Césara Francka i kontynuował linię estetyczną swego mistrza – niedogmatyczną predylekcję do muzyki „czystej”, wspieraną zresztą przez Narodowe Towarzystwo Muzyczne, któremu patronował Camille Saint-Saëns. Nie wykluczało to flirtów z muzyką programową, co specjalnie nie dziwi, zważywszy, że należał Chausson do kręgu francuskich wyznawców Wagnera. Koncert D-dur op. 21 (1891), w którym pierwszym solistą był sam Eugène Ysaÿe, ogłoszono w Paryżu arcydziełem. Dziwiła (i do dziś zadziwia) jego nowatorska obsada – soliście, zamiast orkiestry, towarzyszy kwintet fortepianowy, z wirtuozowską partią pianistyczną. Utwór podejmuje wzorce formalne wypracowane przez Francka, z syntetycznym finałem, w którym powracają tematy wcześniejszych części. Ale są tu też nawiązania do muzyki XVIII wieku (w Sicilienne), czyli epoki, w której kompozytorzy francuscy (Couperin, Rameau) mianem concert tytułowali dzieła kameralne – przeznaczone do słuchania, nie do tańca.    
[Marcin Trzęsiok]