Recital mistrzowski / Walter Auer - NOSPR

Oryginalnych dzieł fletowych najwyższej miary jest stosunkowo niewiele, choć przecież ten szacowny instrument, chyba najbliższy głosowi natury, zasłużył na lepszy los. Stąd bogata tradycja muzyki transkrybowanej.

Impromptu c-moll (1827), późne dzieło Franciszka Schuberta (1797-1828), przeciwstawia dwa tematy poddawane wariacjom: marszowy i liryczny. Utwór można by opatrzyć mottem z opowiadania Schuberta pt. Mój sen: „Kiedy chciałem wyśpiewać miłość, zamieniała się ból. Kiedy chciałem wypowiedzieć ból, zamieniał się miłość”. Sonata a-moll „Arpeggione” (1824) należy do ścisłego kanonu literatury wiolonczelowej (choć wykonywana bywa też na altówce). Arpeggione, instrument-efemeryda, było rodzajem smyczkowej gitary, przypominającej nieco wiolę da gamba. Jego wynalazcą był Johann Georg Stauffer, który pokazał go w roku 1823. Nikt by dziś o nim nie pamiętał, gdyby nie owiane aurą melancholii arcydzieło Schuberta.

Olivier Messiaen (1908-1992) uważał, że ptaki śpiewają na chwałę Boga. Rozwijając, w latach 1950-tych, swój „styl ptasi”, czerpał wprost z natury: obdarzony genialnym słuchem, notował śpiewy ptaków (rozpoznawał ich ok. 300, a jego pasja muzyczno-ornitologiczna kazała mu podróżować na wszystkie kontynenty), które potem, odpowiednio „przeskalowane”, układał w partyturze. Le merle noir („Kos zwyczajny”, 1951), na flet i fortepian, jest hołdem dla tego niepozornego ptaka o cudownej fantazji muzycznej.

W Eugeniuszu Onieginie (1879) uchwycił Piotr Czajkowski (1840-1893) całą melancholię poematu Aleksandra Puszkina. Arię Więc gdzie miłości mej marzenia śpiewa Leński o świcie, w oczekiwaniu na przybycie swego przyjaciela, Oniegina, z którego ręki za chwilę zginie w pojedynku. Poróżniła ich światowa próżność i cynizm Oniegina, który – aby zranić Tatianę, która wyznała mu miłość – uwiódł na balu narzeczoną Leńskiego i siostrę Tatiany, Olgę.            

Szczególnie podatne na transkrypcje fletowe są utwory przeznaczone na skrzypce. Sonata Es-dur op. 18 (w oryginale na skrzypce i fortepian, 1887-1888) jest wczesnym dziełem Richarda Straussa (1864-1949) – zresztą mało dlań charakterystycznym, bo w dojrzałej twórczości zwróci się Strauss w stronę muzyki programowej i opery. Sonatę wypełnia czar miłości, powstała bowiem w okresie nawiązania znajomości z Pauliną de Ahna, śpiewaczką, późniejszą żoną kompozytora. Najbardziej oryginalna jest część środkowa, o charakterze quasi-improwizacji. Części skrajne mienią się wszystkimi odcieniami szczęścia. 

[Marcin Trzęsiok]