Orchestra of the Age of Enlightenment / Masa'aki Suzuki - NOSPR

Zarówno Msza h-moll BWV 232, jak i Oratorium na Boże Narodzenie BWV 248 mają wspólne korzenie. Powstały w Lipsku jako efekt starań Bacha o tytuł kompozytora elektora saskiego i króla polskiego Augusta III. Gdy po śmierci Augusta II Mocnego w lutym 1733 roku w Saksonii ogłoszono półroczną żałobę Bach zyskał wolny czas, by stworzyć zarówno łacińską mszę, jak i szereg okolicznościowych kantat dedykowanych różnym członkom rodziny królewskiej. Materiał tych świeckich kantat (BWV 213, 214, 215) kompozytor wykorzystał rok później w swoim Oratorium na Boże Narodzenie.

W jego czasach i środowisku za mszę uważano opracowanie muzyczne jedynie dwóch pierwszych części – Kyrie i Gloria. W takiej wersji późniejsza Wielka Msza h-moll została wykonana w Dreźnie w Sophienkirche w lipcu 1733 roku w 8 niedzielę po Trójcy św. Hipoteza, jakoby zagrano ją także na Wawelu podczas koronacji Augusta III nie znajduje potwierdzenia w źródłach. Dalsze części mszy (w tym Sanctus) Bach dokomponował w 1749 roku bez związku z jakimś konkretnym mecenasem czy okolicznością, traktując całą mszę jako część swojego muzycznego testamentu. Samo Sanctus, w pierwotnej wersji różniące się nieco od tego z mszy, powstało już na Boże Narodzenie 1724 roku. Składa się z imponującego, homofonicznego otwarcia, po którym na słowach Pleni sunt coelli rozpoczyna się skoczna fuga w trójmiarze. Pełnoobsadowa, koncertująca Hosanna kontynuuje metrum poprzedzającego odcinka i powraca da capo po Benedictus, zgodnie z tradycją utrzymanym w zredukowanej obsadzie (tu tenorowa aria z instrumentem obligato).

Oratorium na Boże Narodzenie wykonano po raz pierwszy w lipskich kościołach św. Tomasza i Mikołaja na przełomie 1734 i 1735 roku. W odróżnieniu od pasji i innych oratoriów dzieło to nie stanowi zwartej całości, lecz w swej istocie jest cyklem sześciu kantat przeznaczonych do wykonania podczas różnych świąt bożonarodzeniowego okresu liturgicznego od 25 grudnia do 6 stycznia. Części IV-VI przypadają na święto Obrzezania Pańskiego (1 stycznia), pierwszą niedzielę Nowego Roku i Epifanię (Trzech Króli). Każda z tych trzech kantat posiada podobną, wieloczęściową formę rozpoczętą chórem i zwieńczoną chorałem, pomiędzy którymi wykonywane są arie przeplatane recytatywami i wystąpieniami ewangelisty. Całe oratorium stanowi szczytowe osiągnięcie warsztatu kompozytorskiego Bacha i może być porównywane z najlepszymi Händlowskimi dziełami tego gatunku. [Piotr Wilk]