{oh!} Orkiestra Historyczna / Jean-Guihen Queyras / Festiwal Katowice Kultura Natura - NOSPR

Uwaga! Przy zakupie biletów na 5 koncertów Festiwalu Katowice Kultura Natura obowiązuje 40% zniżki, 4 koncerty - 30% zniżki, 3 koncerty - 20% zniżki (promocja dotyczy biletów normalnych na koncerty: w dniach: 12, 14, 15, 16, 18, 19, 20 maja 2018)

W XVII i XVIII wieku pojawiły się słynne muzyczne rodziny: Couperinów i Bachów, w których relacje ojciec–syn przybierały formę relacji mistrz–uczeń. Wystarczy wspomnieć postacie wielkiego Jana Sebastiana Bacha (1685–1750) i jego synów: Wilhelma Friedemanna (1710–1784), Carla Philippa Emanuela (1714–1788) czy Johanna Christiana (1735–1782). Kiedy Jan Sebastian umierał w Lipsku, jego syn Carl Philipp Emanuel zdobył już sławę jako kompozytor o niezwykłej fantazji i klawesynista na dworze króla Fryderyka II Wielkiego. Sztywne reguły, wytyczone przez dwór berliński, nie odpowiadały jednak jego dążeniu do swobody twórczej. Określamy go dzisiaj jako głównego przedstawiciela empfindsamer Stil (stylu sentymentalnego), cechującego się niezwykłym bogactwem harmonicznym, ekspresyjnością i swobodą formalną.

Twórczość Carla Philippa Emanuela Bacha stanowi pomost pomiędzy muzyką baroku a rodzącego się w jego czasach klasycyzmu. Jego symfonie ukazują bogactwo zaskakujących pomysłów melodycznych, harmonicznych i instrumentacyjnych. Sinfonia C-dur Wq 174 / H. 659, napisana w Berlinie w 1755 roku, jest dziełem krótkim, zwięzłym i, mimo że tonacja C-dur uchodziła w XVIII wieku za uroczystą, pobrzmiewa w niej nastrój sentymentalny, zwłaszcza w pierwszej części. Część druga, przeznaczona na zmniejszony skład orkiestry, przynosi dalekie echo baroku. Finał jest szybki, lekki, o cechach tanecznych.

Styl C.Ph.E Bacha odbił się mniejszym echem w twórczości Wolfganga Amadeusza Mozarta (1756–1791) niż starszego od niego Josepha Haydna. Oddziaływanie muzyki Bacha jest szczególnie silne w latach 70. XVIII wieku, kiedy Mozart pisze symfonie wyróżniające się młodzieńczością, entuzjazmem, świeżością, ale także niespotykaną dotąd głębią wyrazu, jak w przypadku Symfonii g-moll KV 183. Symfonię G-dur KV 124 z roku 1772 rozpoczyna część menuetowa. Kontrastuje z nią druga – wolna, śpiewna, po której następuje energiczny, zamaszysty menuet z efektownym kontrastem dynamicznym. A przed finałem słuchacze „skłonni do nadciśnienia tętniczego powinni skonsultować się z lekarzem bądź farmaceutą” jak napisał słynny węgierski dyrygent Ádám Fischer.

Właściwie do końca nie wiadomo, dlaczego C.Ph.E. Bach nie napisał oryginalnego koncertu wiolonczelowego, a dokonał jedynie przeróbek swoich koncertów klawesynowych. Z trzech koncertów wiolonczelowych najbardziej oryginalny i nowatorski jest Koncert A-dur Wq 172 / H. 439 (1753). Część pierwszą cechuje lekka faktura, kontrastująca z wirtuozowską partią wiolonczeli. W środkowym, lirycznym, ciemnym, posępnym Largo przepiękna skarga wiolonczeli, przechodząca pod koniec w solową kadencję, może przywodzić na myśl późniejszą środkową część IV Koncertu fortepianowego Beethovena. Energiczny, wirtuozowski finał, przypominający nieco styl operowy tworzącego w tym czasie J.Ph. Rameau, zachwyca zmiennością i licznymi kontrastami.

Josepha Haydna (1732–1809) możemy z całą pewnością nazwać nie tylko „synem” C.Ph.E. Bacha, ale i „ojcem” W.A. Mozarta. Haydn zafascynował się stylem „sentymentalnego Bacha” w latach 50. XVIII wieku, kiedy odkrył sześć pierwszych sonata na klawesyn tego kompozytora. To dzięki niemu otworzył się przed nim świat nowych możliwości wyrazowych. Jak sam pisał: „Kto mnie dobrze zna (…) musiał chyba odkryć, że zawdzięczam bardzo wiele Emanuelowi Bachowi, że rozumiałem go i pilnie studiowałem”. Ślady wpływu Bacha (zwrot w kierunku subiektywności i uczuciowości) widoczne są zwłaszcza w utworach skomponowanych w latach 60. i na początku lat 70. Koncert wiolonczelowy C-dur Hob. VIIb:1, napisany w 1761 roku dla Josepha Weigla – wybitnego wiolonczelisty orkiestry księcia Mikołaja I Esterházyego, cechuje duża głębia wyrazu i olbrzymia liryczność w części pierwszej, pastoralność w części środkowej i wirtuozowski charakter w finale. Interesujące, że wpływ wirtuozowskiego stylu wiolonczelowego Weigla odzwierciedla się także w niektórych symfoniach Haydna. W pierwszej części Symfonii D-dur Hob. I:13 z roku 1763, zdecydowanie pobrzmiewa sentymentalny styl symfoniczny C.Ph.E. Bacha, natomiast część druga wydaje się być wolną częścią koncertu wiolonczelowego. Zwięzły menuet z trio, z wyróżniającą się partią fletu sol, poprzedza niezwykły finał kompozycji. Czteronutowy, utrzymany w długich wartościach rytmicznych temat czwartej części antycypuje o 25 lat temat finału Symfonii C-dur„Jowiszowej” KV 551 W.A. Mozarta. Jednocześnie widać w jaki sposób „cudowne dziecko z Salzburga” składa w swojej ostatniej symfonii, powstałej w okresie największej dojrzałości twórczej, hołd muzycznemu ojcu i mistrzowi J. Haydnowi.

Wojciech Stępień