NOSPR / Łukasz Borowicz - NOSPR

V Koncert fortepianowy Es-dur „Cesarski” op. 73 (1809) zawdzięcza swój przydomek arcyksięciu Rudolfowi, uczniowi Ludwika van Beethovena (1770-1827), któremu został zadedykowany. W rzeczy samej, dzieło utrzymane jest w stylu majestatycznym, i to od pierwszego taktu, w którym fortepian roztacza pawi ogon nieoczekiwanej kadencji. Dalszy przebieg formy jest jednak, jak na Beethovena, dość stereotypowy (wyjąwszy odległą tonację H-dur środkowego Adagio oraz spojenie attacca dwóch części ostatnich). A jednak świetność Koncertu zapiera dech. Porywa też wachlarz emocji: pełny, ale bez cienia tragizmu – od religijnego skupienia ku wybuchowi dionizyjskiego entuzjazmu.

Medium Sergiusza Rachmaninowa (1873-1843) był przede wszystkim fortepian. A jednak od początku (czyli od poematu symfonicznego Urwisko, 1893) wykuwał on także podstawy swego stylu symfonicznego. W jego katalogu znajdują się trzy symfonie (1895, 1907, 1936). Trzecią, w tonacji a-moll, sam Rachmaninow uważał za jedno ze swych osiągnięć najwybitniejszych – sąd, którego nie podzielali ani krytycy, ani publiczność filadelfijska, która jako pierwsza usłyszała je pod dyrekcją Leopolda Stokowskiego. III Symfonia powstała bezpośrednio po znakomitych Wariacjach na temat Paganiniego na fortepian i orkiestrę, z którymi łączy ją m.in. użycie cytatu z eschatologicznej sekwencji Dies irae. Pełna jest też reminiscencji rosyjskich (cerkiewnych i ludowych), których nie należy chyba tłumaczyć li tylko nostalgią emigranta, tym bardziej, że całość wieńczy gest afirmacji. Romantyzm tak nieskrępowany w roku 1936 brzmiał może archaicznie. Paradoksalnie, publiczność początku wieku XXI ma względem tej staroświeckiej patyny znacznie mniej uprzedzeń. [Marcin Trzęsiok]