NOSPR / Stefan Asbury / Dni Zoltána Kodálya - NOSPR

Poemat symfoniczny Wełtawa (1874) – drugie ogniwo sześcioczęściowego cyklu Moja ojczyzna  Bedřicha Smetany (1824-1884) – ewokuje w muzycznych obrazach bieg nurtu największej czeskiej rzeki. Zanotowane w partyturze sugestie mówią, kolejno, o jej pierwszym i drugim źródle (oraz odbiciu promyka), o ich połączeniu w temacie Wełtawy, o polowaniu w lesie, o wiejskim weselu, o rusałkach igrających w świetle księżyca, o zamku, o wodospadach Św. Jana i o zaporze, o pokonaniu tychże przeszkód przez Wełtawę, i – triumfalnie – o Wyszehradzie.

Koncert skrzypcowy „Wędrówka duszyczki” (1926) dopiero od roku 1988 pojawia się z rzadka w programach koncertowych. Jest przykładem późnego stylu Leoša Janačka (1854-1928) – oszczędnego, fragmentarycznego, lecz niezwykle intensywnego. Fragmentaryczność należy tu rozumieć dosłownie: dzieło pozostało nieukończone, choć pewne partie weszły w skład innych partytur. Mamy jednak rozproszone w trzech źródłach szkice, które można złożyć w stosunkowo niewielką, jednoczęściową kompozycję. Zostały też zagadkowe notki programowe, umieszczone w konkretnych miejscach rękopisu: „w postaci ludzkiej”; „droga dusza wcielona w każdą ludzką istotę”; „bez duszy, aż do końca”; „instrumenty wymierają”.

Pisząc sławny dziś Koncert na orkiestrę (1943) Béla Bartók szedł w ślady swego kolegi – kompozytora, etnomuzykologa i pedagoga – Zoltána Kodálya (1882-1967), który swój Koncert na orkiestrę napisał w latach 1939-1940, także na zamówienie amerykańskie (z okazji 50-lecia Chicago Symphony Orchestra). Dzieło Kodálya zakrojone jest skromniej, ale nie ustępuje Bartókowi pod względem walorów muzycznych. Odległym wzorem jest tu barokowe concerto grosso, z jego zasadą przeciwstawiania grup instrumentalnych, ale formę tę wypełnia treść nowoczesna, z wyraźnymi odniesieniami do folkloru.  
[Marcin Trzęsiok]

PARTNER