NOSPR / Paweł Kotla - NOSPR

Scherzo d-moll na orkiestrę (1888) jest pierwszą symfoniczną próbą kompozytorską Sergiusza Rachmaninowa (1873-1943). Czternastoletni twórca wzorował się na scherzu ze Snu nocy letniej Felixa Mendelssohna, uzyskując znakomity efekt „muzyki elfów” – ulotnej i ruchliwej, z eksponowaną sekcją instrumentów dętych drewnianych, ewokującą świat nadprzyrodzony.

Tematem Rapsodii na temat Paganiniego op. 43 (1934) jest ostatni z kaprysów (w oryginale także poddany wariacjom) na skrzypce solo Niccolò Paganiniego – ten sam, który wcześniej wariacyjnie opracowali m.in. Brahms i Liszt, a później Lutosławski. Rachmaninow stworzył dzieło monumentalne i wirtuozowskie, nasycając je melancholią i poczuciem tragizmu. Stąd cytat ze średniowiecznej sekwencji Dies irae, będący zresztą swoistą wizytówką tego twórcy.

Scherzo symfoniczne Uczeń czarnoksiężnika (1897) inspirowane zostało balladą Johanna Wolfganga Goethego. Opowiada ona o młodzieńcu, który zaklął miotłę, by nieustannie napełniała wiadro wodą. Nie wiedział jednak, jak ją powstrzymać. Przerażony, doczekał powrotu mistrza, który rozwiązał problem za pomocą właściwego zaklęcia. Dla Goethego była to opowieść o zagrożeniach związanych z technicznym opanowaniem natury. Paul Dukas (1865-1935) przedstawił tę historię w manierze buffo, tworząc jedną z najbardziej efektownych partytur w historii muzyki. Villanelle (1906) powstała na potrzeby Konserwatorium Paryskiego jako utwór egzaminacyjny. Jednak doskonałe połączenie pastoralności, liryzmu i wirtuozerii sprawiło, że utwór ten wszedł na stałe do repertuaru koncertowego. [Marcin Trzęsiok]