NOSPR / Marek Pijarowski / Freddy Kempf - NOSPR

Fontanny rzymskie (1916) to pierwsze z trzech ogniw tzw. rzymskiej trylogii Ottorina Respighiego (1879–1936), który próbował przełamać dominację opery we Włoszech i odnowić tradycję muzyki instrumentalnej swego kraju. Poemat symfoniczny składa się z czterech sekcji, każda przedstawia inną fontannę i inną scenę rodzajową. Całość układa się w łuk: od świtu do zmierzchu.

III Koncert fortepianowy (1945) jest ostatnim ukończonym (prawie, bo instrumentacji ostatnich 17 taktów dokonał Tibor Serly) dziełem Béli Bartóka (1881–1945), napisanym w Stanach Zjednoczonych, dokąd kompozytor wyemigrował po wybuchu wojny. W przeciwieństwie do dwóch pierwszych koncertów, eksperymentalnych i szorstkich, III Koncert zbliża się do wzorów klasyczno-romantycznych. Zasadniczym źródłem inspiracji pozostaje tu wciąż węgierska muzyka ludowa. Centrum ekspresyjnym utworu jest część środkowa, Adagioreligioso (określenie zastanawiające pod piórem zdeklarowanego ateisty). Znajdziemy tu aluzje do Świętej pieśni dziękczynnej uzdrowionego do Boga z Kwartetu a-moll op. 132 Beethovena, a także do Tristana i Izoldy Wagnera. Palety symboli dopełniają elementy Bartókowskiej „muzyki nocy”: śpiewy ptaków, chaotyczny porządek Natury. Bo to właśnie Naturze poświęcone zostało owo pożegnalne misterium kompozytora.

VIII Symfonię G-dur (1889) zadedykował Antonín Dvořák (1841–1904) „Czeskiej Akademii Cesarza Franciszka Józefa, w podziękowaniu za moje powołanie”. Było to jedno z wielu zdarzeń, poświadczających wysoką pozycję Dvořáka, który wyrastał wówczas na kompozytora o randze światowej. Po dramatycznej VII Symfonii d-moll (1885) Ósma przynosi atmosferę słoneczną i sielankową. Pisał ją Dvořák we wsi Vysoká (koło Přibramu). Przepojona jest miłością do czeskiego ludu, folkloru i krajobrazu, choć posiada też elementy wiedeńskie (melancholijny walc zamiast scherza oraz część wolna, przypominająca Pastoralną Beethovena, z epizodem burzy). Całość wieńczą wspaniałe wariacje, poprzedzone fanfarą trąbki („Panowie, pamiętajcie, w Czechach dźwięk trąbki nigdy nie wzywał na wojnę, lecz do tańca!” – tłumaczył kiedyś bawarskim muzykom Rafael Kubelík). To dość rzadkie rozwiązanie formalne, być może zainspirowane IV Symfonią Brahmsa (1885).

Marcin Trzęsiok