NOSPR kameralnie / Trio AdAstra - NOSPR

Skomponowane w 1797 r. Trio fortepianowe B-dur pierwotnie przeznaczone było na fortepian, klarnet i wiolonczelę. Należy do grupy dziewięciu wczesnych utworów kameralnych Beethovena z instrumentami dętymi w obsadzie, kompozycji, na których ich twórca doskonalił swój warsztat  przed pojęciem dzieł orkiestrowych. Tonacja B-dur wybrana została z myślą o wygodzie klarnecisty, ale partię tę mogą też wykonywać alternatywnie skrzypkowie, co dopuścił już wówczas kompozytor, w kilku miejscach dostosowując ją do skali skrzypiec oraz wyposażając gdzie niegdzie w dwu- i trójdźwięki.

Trio B-dur znane jest pod nazwą Gassenhauer Trio, gdyż zastosowana w części III jako temat do wariacji melodia z opery Korsarz Josepha Weigla była w tym czasie popularna w Wiedniu, również w repertuarze biesiadnym. Takie "zapożyczenie" to w przypadku Beethovena rzadkość; jak twierdził jego uczeń Carl Czerny, kompozytor rozważał możliwość skomponowania innego finału; wariacje miałyby stać się wówczas odrębnym utworem. Ostatecznie jednak do tego nie doszło. Trio B-dur wykonane zostało po raz pierwszy 15 października 1797 r. i zadedykowane hrabinie Marii Wilhelminie von Thun, teściowej księcia Karla Lichnowsky’ego, który przez wiele lat wspierał finansowo Beethovena.

Trwające ok. 3 kwadranse Trio fortepianowe Es-dur op. 100 Franza Schuberta to jedna z najważniejszych kompozycji tworzących repertuar na ten rodzaj obsady (stosowanej od połowy XVIII wieku), a jednocześnie jedna z ostatnich kompozycji przedwcześnie zmarłego wiedeńskiego twórcy (Schubert zmarł w 31. roku życia). Mogła nawet stanowić iskierkę nadziei na lepszą przyszłość, kompozytorowi udało się bowiem doprowadzić do prawykonania dzieła  najpierw na prywatnym koncercie w domu Ignaza Schuppantziga (styczeń 1828), a 2 miesiące później, dzięki pozytywnym ocenom pierwszych słuchaczy, również  publicznie. Miarą sukcesu, którego nie doczekało za życia Schuberta kilka innych jego arcydzieł (np. Kwintet smyczkowy C-dur), było także opublikowanie kompozycji za granicą, przez lipskiego wydawcę Probsta.

Pełnię uznania dzieło zyskało jednak dopiero w XX wieku. Zadziwia przede wszystkim jego rozbudowana konstrukcja (pod względem rozmiarów czasowych porównywalna z symfoniami Beethovena), ale także ogrom zawartych w niej myśli muzycznych i ich przekształceń. Nic nie jest w stanie konkurować ze śpiewnością i liryzmem Schuberta, ze skalą wyrażonych przez niego emocji (od euforii do wstrząsającego gniewu), z melancholią i bezpośredniością wyrazu, inwencją melodyczną i nowatorsko użytą chromatyką. Są to walory, który nie bledną, mimo upływu dwustu prawie lat od czasu powstania dzieła. Robert Schumann, jeden z pierwszych entuzjastów i popularyzatorów twórczości Schuberta porównał jego Trio Es-dur do rozognionej komety, która przez moment rozświetliła muzyczny świat. [Aleksandra Konieczna]