NOSPR kameralnie / NONET - NOSPR

Louis Spohr jeden z najwybitniejszych muzyków I poł. XIX wieku – wirtuoz gry na skrzypcach (konkurował z Paganinim), pedagog, kompozytor i dyrygent - uważany jest za pomysłodawcę obsady nonetowej w kameralistyce, obsady łączącej sekcję dętą ze smyczkową. W rzeczywistości idea takiego składu (co potwierdził sam Spohr) pochodzi od Johanna von Tost, kupca bławatnego, który był admiratorem talentów kompozytora i jego mecenasem. W ramach wdzięczności Spohr spełnił jego życzenie, dotyczące obsady zamówionego utworu, obejmującej w rezultacie: skrzypce, altówkę wiolonczelę, kontrabas, flet, obój, klarnet, waltornię i fagot, a zatem skład z niewielką liczebną przewagą instrumentów dętych. Aktywność wszystkich instrumentów (z wiodącą momentami partią skrzypiec) utrzymywana jest tu jednak w równowadze. Oznacza to m. in., że instrumenty niższego rejestru (wiolonczela, kontrabas, waltornia i fagot) nie są odsuwane od wykonywania misternych figuracji, zwłaszcza w przetworzeniu, a całość olśniewa bogactwem barw dźwiękowych.  Nonet powstał  w epoce późnego klasycyzmu wiedeńskiego, kiedy to do głosu zaczęły także dochodzić pierwsze symptomy epoki romantyzmu. Spohr należał do najwcześniejszych entuzjastów nowego myślenia muzycznego.

Miniatury liryczne Józefa Świdra swoją popularność w repertuarze kwintetów dętych zawdzięczają starannie dopracowanej, a jednocześnie zwięzłej formie i umiejętnie wykorzystanemu bogactwu barw instrumentalnych. Uwagę słuchaczy przyciąga także zmienność nastrojów w siedmioczęściowej suicie, w której nie brak subtelnej liryki, dobrotliwego humoru i cech tanecznych. Wśród pierwszych wykonawców utworu (prawykonanie podczas Jugendmusikfestspiele w Bayreuth w 1976 r.) byli dzisiejsi muzycy NOSPR - Wiesław Grochowski i Jan Hawryszków, wówczas studenci katowickiej uczelni muzycznej.

Nonet nr 2Bohuslava Martinů to jedna z wielu kompozycji napisanych dla  zespołu działającego od 1924 roku pod nazwą Nonet Czeski (Český nonet). Utwór powstał w  1959 roku, pięć miesięcy przed śmiercią kompozytora, walczącego już wówczas z chorobą nowotworową;  nie zdradza jednak żadnych oznak pośpiechu ze strony twórcy. Przeciwnie, muzyka ta emanuje  spokojem, beztroską czy wręcz afirmacją życia. Do głosu dochodzi w niej tęsknota kompozytora za ojczyzną, do której nie było mu dane powrócić po latach emigracji, spędzonych od 1941 r. w USA. Pod koniec lat pięćdziesiątych Martinů - niegdyś entuzjasta jazzu, muzyki francuskiej i twórczości Strawińskiego - jawi się jako kontynuator narodowego nurtu w muzyce czeskiej, współtworzonego przed nim przez Smetanę, Dvořaka i Janačka. Cały trzyczęściowy cykl utrzymany jest w neoklasycystycznych ryzach, co sprowadza się do wyraziście zarysowanych tematów, klarownej faktury i sięgania do techniki kontrapunktycznej. Czeskie korzenie zdradza jednak już pierwszy motyw (grany przez klarnecistę), a w ślad za nim główny temat części I, utrzymany w rytmie polki; potem także finałowa część dzieła, utkana z rytmów czeskich i morawskich tańców z charakterystycznym dla nich zmiennym metrum. Rozpoczyna ją skrzypcowe solo stylizowane na grę prymisty w ludowej kapeli.

[Aleksandra Konieczna]