NOSPR kameralnie / Dni Sofii Gubajduliny - NOSPR

Dzieła Sofii Gubajduliny z dominującą w nich tematyką religijno-mistyczną (określaną jako „nowa duchowość”) zafascynowały świat zachodni w czasach pieriestrojki, kiedy to, wcześniej źle postrzegane w ZSRR, pojawiły się na europejskich estradach. Ich tytuły ukierunkowują percepcję na określony krąg skojarzeń: aksjologicznych, emocjonalnych, religijnych, chociaż nie sugerują ścisłego związku muzyki z liturgią. Szczególną wagę przywiązuje kompozytorka do symbolu krzyża i tematyki pasyjnej.

Motyw B-A-C-H, czyli muzyczny kryptogram twórcy Kunst der Fuge już w XIX wieku zaczęto kojarzyć z symbolem krzyża. Obydwa te znaczenia – hołd dla dokonań J.S. Bacha oraz treści religijno-mistyczne – znalazły swój wyraz w kompozycji Refleksje na temat B-A-C-H na kwartet smyczkowy, przy czym symbolika – nie tak oczywista, jak można by sądzić – znajduje tu przeciwwagę w bardziej bezpośrednim wyrazie emocji.

Analogicznie w kompozycji pt. In croce. (Na krzyżu lub Na skrzyżowaniu). Sama kompozytorka wielokrotnie podkreślała, że linia horyzontalna (czas) krzyżuje się w jej wyobraźni z linią wertykalną (wysokości dźwiękowe). Niesie to z sobą oczywiste z punktu widzenia chrześcijaństwa konotacje. Obydwa instrumenty kreślą w tym utworze znak krzyża - rozpoczynają w skrajnych rejestrach, w miarę rozwoju zbliżają się do siebie, krzyżując w końcu swoje najbardziej agresywne brzmieniowo przebiegi.  

Muzyka fortepianowa w twórczości Gubajduliny nie należy do szczególnie eksponowanych, chociaż przynajmniej w odniesieniu do cyklu miniatur Muzyczne zabawki, niesłusznie. Cykl obejmuje 14 miniatur adresowanych do najmłodszych słuchaczy, muzycznych ilustracji, sugestywnych i pełnych humoru a nawet dyskretnych parodii (np. w postaci nawiązania do jazzu) napisanych nowoczesnym, jak na lata sześćdziesiąte, językiem dźwiękowym.

Kwintet fortepianowy C-dur należy do najwcześniejszych spośród opublikowanych kompozycji Gubajduliny. Powstał podczas studiów kompozytorki w Konserwatorium Moskiewskim. Partytura świadczy o doskonałym opanowaniu techniki i wyczuciu formy, o racjonalnym wykorzystaniu każdego instrumentu i wyważonym operowaniu środkami wyrazu. Kwintet jest jednym nielicznych utworów rosyjskiej kompozytorki, w których ewidentna jest jej fascynacja stylem i twórczością Dymitra Szostakowicza.