NOSPR kameralnie / Dni Sofii Gubajduliny - NOSPR

24 października br. Sofija Gubajdulina, jedna z najwybitniejszych kompozytorek naszych czasów, obchodziła swoje 85. urodziny. Jej dzieła postrzegane jako „nowa duchowość” zafascynowały świat zachodni w czasach pieriestrojki, kiedy to, wcześniej źle postrzegane w ZSRR, pojawiły się na europejskich estradach.

Gubajdulina, urodzona w Czystopolu nad Wołgą, w republice tatarskiej ZSRR (z ojca Tatara i matki Rosjanki), ukończyła szkołę muzyczną w Kazaniu. Po studiach w Konserwatorium Moskiewskim u Visariona Szebalina rozpoczęła swoją działalność kompozytorską od muzyki filmowej. Jedną z pierwszych muzycznych podróży zagranicznych kompozytorka odbyła w 1970 roku do Polski, oddelegowana na Warszawską Jesień. Poznała wówczas Witolda Lutosławskiego i Karlheinza Stockhausena.

Nowym doświadczeniem w jej życiu zawodowym stała się w latach siedemdziesiątych także fascynacja rosyjską, kaukaską i wschodnioazjatycką tradycją muzyki improwizowanej. Gubajdulina rozwijała ją w ramach grupy Astreja, wspópracując z Wiaczesławem Artianowem i Wiktorem Suslinem.  Wkrótce też zaczęto postrzegać ją w grupie określanej mianem „Moskiewskiej Trójki” - obok Alfreda Schnittke i Edisona Denisowa. Interesujące efekty przyniosła współpraca Gubajduliny z zespołem perkusyjnym Marka Piekarskiego - pierwszym tego typu ansamblem działającym w Związku Radzieckim. Piekarski założył go w 1976 roku, niemal natychmiast znajdując uznanie wśród słuchaczy i w środowisku akademickim. Tradycyjny aparat wykonawczy muzycy poszerzyli wówczas o wiele instrumentów ludowych - kaukaskich oraz centralno- i wschodnioazjatyckich.  W ciągu 15 lat Gubajdulina skomponowała dla zespołu Piekarskiego kilkanaście utworów  m. in. Misterioso,  Jubilatio oraz Gerade und ungerade.

W latach siedemdziesiątych XX wieku pojawiło się także w jej twórczości wiele utworów kameralnych na nietypowe zestawy instrumentów, w tym na formacje złożone z instrumentów bliźniaczych - samych fletów, samych trąbek, puzonów czy saksofonów. Tendencja ta utrzymała się nawet po roku 2000. Poza walorem czysto brzmieniowym dzieła te są niezwykle interesujące od strony warsztatowej, operują szeroką skalą środków technicznych i artykulacyjnych, świadcząc zarówno o więzi kompozytorki z tradycją muzyki europejskiej, jak i o opanowaniu przez nią najnowszych technik kompozytorskich. [Aleksandra Konieczna]