NOSPR kameralnie - NOSPR

Trio c-moll op.8  to młodzieńcza kompozycja Dmitrija Szostakowicza. Utwór ten powstał, kiedy kompozytor miał 16 lat i za sobą zaledwie 3 lata nauki w konserwatorium.  Wątłe zdrowie, trudna sytuacja rodzinna (śmierć ojca) i bytowa w porewolucyjnej Rosji, poważna operacja, a po niej przymusowy pobyt w sanatorium na Krymie nie zniechęciły młodego twórcy do podejmowania ambitnych przedsięwzięć kompozytorskich. Po powrocie do Piotrogrodu Szostakowicz grywał ten utwór z kolegami w ramach przyjętych na siebie obowiązków tapera czyli pianisty kina niemego, co niejednokrotnie wzbudzało niechęć tradycyjnie nastawionych widzów. Z drugiej strony język muzyczny tej kompozycji – ostre kontrasty temp i nastrojów - ma w sobie coś z ówczesnej techniki filmowej.

Gabriel Fauré to, obok Césara Francka, ważna postać w muzyce francuskiej końca XIX wieku. Jego twórczość (m. in. Requiem, opera Pénélope, muzyka do Pelléas et Mélisande, Suita Dolly, słynna Pawana i pieśń Après un rêve, a także znaczna ilość utworów fortepianowych i kameralnych) mieści się stylistycznie między neoromantyzmem a impresjonizmem. Przez większość swojego życia Fauré, najpierw uczeń a potem przyjaciel Camille’a Saint-Saëns’a, pracował jako organista i nauczyciel muzyki kościelnej. Był także założycielem Société Nationale de Musique i dyrektorem paryskiego Konserwatorium - do jego najsłynniejszych uczniów należą Maurice Ravel i Nadia Boulanger.  Jako kompozytor  znany jest z tendencji do przełamywania symetrii w budowie okresowej, z modalnych zabarwień w harmonii i z innowacyjnie (skrótowo) przeprowadzanych modulacji – wszystko to wyprzedza jakby styl impresjonistów. 

Kwartet fortepianowy g-moll op. 45 (dedykowany Piotrowi Czajkowskiemu) należy do jego najdojrzalszych dzieł. Dominuje w nim nuta liryczna, co dla Faure’go typowe, i co wynika ponadto z potrzeby spójności tematycznej. Część I, Allegro molto moderato rozpoczyna długa i płynna melodia grana przez instrumenty smyczkowe unisono, podawana za sprawą fortepianu w atmosferze niepokoju, a nawet wzburzenia. To z jej kształtu wywodzą się kolejne myśli muzyczne, już chociażby temat II, inicjowany przez altówkę i przynoszący chwilowe uspokojenie. Wiele będzie później momentów odkrywczo subtelnych, granych pianissimo, z wyrazem określanym jako  dolcissimo. Dla kontrastu część II - Allegro molto - przelatuje jak burza; rozpoczyna ją zapierająca dech figuracja fortepianu, natomiast temat w partii instrumentów smyczkowych po raz kolejny rozwija materiał z początku części I. Część III Adagio non troppo to - według słów samego kompozytora - wspomnienie brzmienia dzwonów, które przez wiele lat, z oddali, towarzyszyło jego życiu w rodzinnym domu w Cadirac (region Midi-Pyrénées na południu Francji). Finał Allegro molto, w rytmie walca,  przynosi ponowny przypływ energii, pasji, nie szczędzi momentów elektryzujących, zwłaszcza w  kodzie, z jej ekscytującym crescendo prowadzącym do powtórzenia tematu II. W przebiegu tej części  przypomniane zostają motywy scherza i części I.

Aleksandra Konieczna