NOSPR kameralnie - NOSPR

Anton Reicha ur. w 1770 r. w Czechach, od 1785 r. mieszkał w Bonn, gdzie był uczniem Christiana Neefe’go, podobnie jak Beethoven, z którym się zaprzyjaźnił; od 1801 r. przebywał w Wiedniu, gdzie studiował teorię i kompozycję u Salieriego i Albrechtsbergera, a jednocześnie  także matematykę i filozofię. W Paryżu zadomowił się w 1808 r., kiedy podjął się nauczania w Konserwatorium (w 1829 r. otrzymał obywatelstwo francuskie, a parę lat później został kawalerem Legii Honorowej). Jako kompozytor ma opinię znakomitego kontrapunkcisty i eksperymentatora. Przyznaje się mu zasługi w stworzeniu repertuaru na kwintet dęty. Do jego uczniów  w Konserwatorium należeli m. in. Franciszek Liszt, Hector Berlioz i César Franck. Był także teoretykiem i autorem rozpraw o różnych aspektach i metodach kompozycji; na nowo zdefiniował takie pojęcia jak: fuga, forma sonatowa i wariacja. Jego prace dotyczyły także etiudy na fortepian i kwartetu smyczkowego. Reicha nie opublikował większości swoich utworów, w rezultacie czego wkrótce po jego śmierci zostały zapomniane. Tymczasem była to wszechstronna i wartościowa twórczość – 12 oper, 8 symfonii, 20 kwartetów smyczkowych i 28 kwintetów dętych.

Jean Francaix ur. w 1912 r. w Le Mans we Francji w rodzinie muzyków,  od dziecka postrzegany był jako wybitnie utalentowany i zachęcany do komponowania, m. in. przez Ravela. Nadia Boulanger  uznała go za jednego z najlepszych swoich uczniów. Francaix występował także jako pianista - w całej Europie i USA, również w duecie z Francisem Poulenc. Napisał ok. 200 utworów, w tym koncerty, symfonie, muzykę teatralną, filmową i baletową, a nawet kantaty i oratoria. Komponował w stylu neoklasycznym, odrzucając jednak atonalność; chętnie też nawiązywał do wielkich dzieł przeszłości. Jego muzyka odznacza się lekkością, elegancją, dowcipem, ale jednocześnie wyrafinowaniem kontrapunktycznym, elektryzującym rytmem z wykorzystaniem polirytmii.  Dla fagocistów kompozycje Francaix’a są niemałym wyzwaniem; wymagają gry w całej skali instrumentu, wykonywania odległych skoków i olśniewającej słuchacza, lekkiej figuracji.

Swój jedyny kwartet smyczkowy Claude  Debussy zadedykował zespołowi belgijskiego wirtuoza skrzypiec, Eugena Ysaye'a. Prawykonanie odbyło się w Paryżu 9 XII 1893 r. To stosunkowo wczesne dzieło Debussy'ego z tradycyjnym jeszcze układem części wykazuje cechy wybitnie modernistyczne. Zrywa z klasyczno-romantycznym napięciem i dualizmem tematycznym, dając w zamian organiczną jedność motywiczną cyklu. Główna myśl powraca każdorazowo w innej  kolorystyce, „oświetleniu”, dynamice. Ta subtelność cieniowań to najbardziej oryginalny walor tego dzieła. Debussy pogłębił zakres piana, aż do efektów quasi-szmerowych, nie stronił od brzmienia stonowanego, o pastelowej barwie, przytłumionego, aksamitnie łagodnego, a także lekkiego, eterycznego, niemal przezroczystego. Z kolei akordy ostro artykułowane (sforzato) przywodzą na myśl raczej brzmienie orkiestrowe niż kameralne. Wszechstronne wykorzystanie rejestrów oraz różnych rodzajów artykulacji stwarza iluzję uczestnictwa innych instrumentów np. fletu, gitary, harfy, perkusji. Melodyka sprowadzona tu w ramy skal wąskozakresowych, modalnych i całotonowej wzbudza niekiedy konotacje mityczno-orientalne, czemu sprzyja jej ornamentalno-wirujący rysunek. Uwagę przyciąga w większym stopniu rytm, faktura i artykulacja niż melodyka. W dziejach kwartetu smyczkowego, który w II poł. XIX w. stał się bastionem tradycjonalizmu, dzieło Debussy'ego wyznacza nową perspektywę.

Le Grand tango to jednoczęściowy utwór na wiolonczelę i fortepian autorstwa Astora Piazzolli, kompozycja, która wyraża ducha nuevo tango ("nowe tango"), połączenie tradycyjnych rytmów tanga z synkopowaniem typowym dla jazzu. Napisany w 1982 roku, Le Grand Tango został opublikowany w Paryżu, stąd jego tytuł - francuski, a nie hiszpański. Utwór powstał z myślą o Mścislawie Rostropowiczu, który wykonał go po raz pierwszy w 1990 roku.

Forma składa się z 3 odcinków. Zaczyna się od "Tempo di tango", w którym dominują mocno zaakcentowane rytmy tanga. Druga część określona została jako "libero e cantabile" ("swobodnie i śpiewnie"). Zawiera rozległy dialog pomiędzy wiolonczelą (fagotem) i fortepianem. Ostatnia sekcja, "giocoso", czyli energetycznie a nawet z humorem daje wykonawcom wiele trudnych figuracji, pochodów dwudźwiękowych i glissand.   

[Aleksandra Konieczna]