NOSPR kameralnie - NOSPR

Introdukcja i AllegroRavela, jeden z najpiękniejszych utworów kameralnych z udziałem harfy, powstał w 1906 roku na zamówienie wytwórni instrumentów, będącej w posiadaniu spadkobierców Erarda, czyli wynalazcy harfy podwójnopedałowej. Pod niewiele mówiącym tytułem kompozytor ukrył właściwie koncert harfowy, a dokładniej mówiąc, jego I część, z towarzyszeniem kwartetu smyczkowego, fletu i klarnetu. Wersję na 2 fortepiany opracował sam kompozytor – uznał zapewne, że idea jego kompozycji w takiej obsadzie zachowa swój sens. Faktura harfowa w postaci szerokiej figuracji typu arpeggio, rozmigotanego tremola, efektownych glissand (narzucona także pozostałym instrumentom) jest przecież możliwa do osiągnięcia na fortepianie. Instrument ten daje poza tym znakomite możliwości w kształtowaniu dynamiki, zarówno w sferze subtelnego piana, jak i bardziej masywnego forte.

Trudno zrozumieć, dlaczego Ravel nie uwzględnił tej kompozycji w wykazie swoich dzieł.

Z tego samego mniej więcej czasu pochodzi drugi spośród czterech tryptyków orkiestrowych Claude'a Debussy'ego pt. Morze (pozostałe to: Nokturny, Obrazy i Iberia). Kompozytor nie zaliczał ich do symfonii - przeciwnie zamierzał odciąć się od romantycznych wzorców, które kojarzył z muzyką niemieckich twórców. "Pył przeszłości nie zawsze jest godny respektu” - tak w skrócie określił swoją postawę.

W zamian proponował cechy typowo francuskie: wdzięk, naturalność, precyzję, sensualizm, odpowiadała mu  pozycja obserwatora, odbiorcy wrażeń, przekaziciela nastrojów. Za pomocą najbardziej wyrafinowanych środków brzmieniowych  i technik oddał grę światła, ruch i  siłę żywiołów (zarówno wody, jak i powietrza). Wyczuwa się w tej muzyce kołysanie fal, zmiany prądów, mroczną głębię i odbicie światła słonecznego od powierzchni wody. Inspirację do skomponowania La mer czerpał Debussy z obserwacji morza podczas pobytu w Eastbourne w południowej Anglii, ale także z obrazów malarzy impresjonistów. Świadczy o tym technika budowania struktury brzmieniowej z pulsujących i nakładających się drobnych motywów oraz nieuchwytnych epizodów. Wersję na 2 fortepiany i perkusję opracował zaprzyjaźniony i współpracujący z Debussy’m Andre Caplet.

Słynne AdagiettoGustava Mahlera to czwarte ogniwo jego pięcioczęściowej V Symfonii. Powierzone zostało w oryginale harfie i grupie instrumentów smyczkowych. Jest uosobieniem liryki miłosnej,  pełnej czaru, delikatności i ciepła. Procentuje tu miłość kompozytora do Almy Schindler i szczęśliwe chwile pierwszych małżeńskich miesięcy (ślub Gustava i Almy odbył się w marcu 1902 r., a nad V Symfonią kompozytor pracował w czasie letnich miesięcy tegoż roku, spędzonych z żoną w swojej posiadłości nad jeziorem Wörthersee w austriackiej Karyntii). Autorem aranżacji na 2 fortepiany jest August Stradal, czeski pianista-wirtuoz i aranżer, uczeń Teodora Leszetyckiego i Franza Liszta.

Nieco ponad 100 lat temu angielski kompozytor Gustav Holst (1874-1934) podczas wakacyjnego pobytu na Majorce zaprzyjaźnił się z astrologiem i poetą Cliffordem Baxem (bratem kompozytora, Arnolda Baxa). Znajomość ta sprawiła, że zainteresował się teozofią i wywodami zawartymi w pracy Alana Leo Sztuka syntezy. W ścisłym związku z treścią i kompozycją tej księgi skomponował Suitę pt. Planety, której każda część oddaje astrologiczny charakter jednej z planet Układu Słonecznego, widzianych z perspektywy Ziemi. W rzeczywistości obrazują one dźwiękami stany emocjonalne charakterystyczne dla kolejnych etapów życia człowieka - od bojowej i pełnej wigoru  młodości, poprzez dobroduszną dojrzałość, aż po uduchowioną starość. Wersję na 2 fortepiany sporządził sam kompozytor. Powstawała ona równolegle z partyturą orkiestrową. Partia perkusji zostanie do niej dodana ze względu na ważną rolę, jaką kompozytor jej przypisał w wersji orkiestrowej i nie wykracza poza ów oryginał. Z 7-częściowej Suity wykonane zostaną 3 części - cz. I Mars, cz. II Wenus i cz. IV Jowisz.

Aleksandra Konieczna