NOSPR kameralnie - NOSPR

Bohuslav Martinů urodzony w Czechach i wykształcony w Pradze, znaczą część życia spędził w Paryżu. Zafascynowany  twórczością Strawińskiego, Grupy Sześciu oraz rozprzestrzeniającą się w tym czasie modą na jazz i rytmy popularnych tańców o rodowodzie amerykańskim, przez całe niemal swoje życie zawodowe interesował się także gatunkiem madrygału. Jego instrumentalne utwory tak nazwane nie wykazują jednak podobieństw ani do madrygałów angielskich, ani włoskich. Wzorem zaś niewątpliwym stały się dla kompozytora duety na skrzypce i altówkę Wolfganga Amadeusa Mozarta KV 423 i 424. W latach powojennych osłabiony skutkami dotkliwej kontuzji kompozytor ograniczył swoją aktywność twórczą do muzyki kameralnej, wspierany w czysto technicznych czynnościach kompozytorskich przez rodzeństwo skrzypków, Lilianne i Josepha Fuchsów, którym też dzieło zostało dedykowane.

Trio fortepianowe op. 1 to debiut kompozytorski Andrzeja Panufnika, zaginiony w czasie wojny i po wyzwoleniu otworzony przez kompozytora z pamięci. Młody twórca, wykształcony przed wojną w warszawskim konserwatorium, zastosował w nim klasyczną konstrukcję, pieczołowicie dopracowaną i  jednocześnie o wyrazistej treści emocjonalnej.  Rozbudowane allegro sonatowe poprzedził powolnym wstępem i skontrastował z liryczno-pieśniową częścią środkową. Finał dzieła to żywiołowe scherzo o tanecznych cechach. W prawykonaniu 10 grudnia 1936 roku w Warszawie wystąpił m. in. Mieczysław Wajnberg (fortepian). Wersję zrekonstruowaną Panufnik poświęcił pamięci swojej matki.

W spisie kompozycji Antonína Dvořáka figurują 2 kwintety fortepianowe w tonacji A-dur. Pierwszy z nich op. 5 to jeden z wczesnych jego utworów. W 1887 roku twórca podjął się ponownego opracowania kilku fragmentów tej kompozycji, rezultat jednak go nie usatysfakcjonował i zamiast dążyć do ponownego wykonania Kwintetu, zabrał się do komponowania całkiem nowego dzieła na zespół o identycznym składzie i w tej samej tonacji.

Część I Kwintetu A-dur op. 81 ujęta jest w formę sonatowego allegra o większej niż zazwyczaj liczbie tematów. Zasadą wydaje się tu prezentowanie każdego kolejnego tematu najpierw w postaci kantylenowej i w liryczno-melancholijnym nastroju, a dopiero potem za sprawą odpowiedniej dynamiki dochodzi w nich do dramatycznych kulminacji i wyrazu typu appasionato. Jest to typowa dla romantyków zasada "rosnącego tematu". W przetworzeniu stosuje Dvořák dialogi fraz tematycznych, niekiedy dodając do nich nowe kontrapunkty, rozwija dynamiczną figurację fortepianu, wzmaga muzyczny impet poprzez ujednolicenie rytmiczne dłuższych fragmentów. Tytuł części II - Dumka sugeruje nawiązanie do tradycji ukraińskiej pieśni epicko-lirycznej. Część III łączy w sobie cechy typowe dla gatunku scherza ze stylizacją furianta, czeskiego tańca ludowego z charakterystycznymi zakłóceniami metro-rytmicznymi. Niefrasobliwy nastrój znajduje swoją kontynuację w ostatniej, finałowej części Kwartetu. [Aleksandra Konieczna]