NOSPR / Alexander Liebreich / Festiwal Katowice Kultura Natura - NOSPR

To właśnie o III Symfonii (1893–96) wypowiedział Gustaw Mahler (1860–1911) owo sławne zdanie: „Symfonia oznacza dla mnie budowanie świata wszystkimi możliwymi środkami dostępnej techniki”. Ta najdłuższa z jego symfonii liczy sześć części, które pierwotnie miały nosić tytuły (w druku partytury wycofane): I. Pan się budzi; nadejście lata, II. Co opowiadają mi kwiaty na łące, III. Co opowiadają mi zwierzęta w lesie,  IV. Co opowiada mi człowiek,  V. Co opowiadają mi aniołowie, VI. Co opowiada mi miłość. Stoi za tym idea wielkiego łańcucha bytu, wznoszącego się stopniowo od poziomów najniższych (twarde brzmienie ośmiu waltorni na początku symbolizuje skały) do najwyższych, dostępnych w poznaniu mistycznym. Mahler pisał, że cała idea symfonii zawiera się w słowie „Pan”, które ma znaczenie podwójne: to imię boga greckiego, należącego do orszaku Dionizosa, oraz greckie słowo, oznaczające „wszystko”. Ta wizja Całości w częściach IV i V wzmocniona jest tekstami poetyckimi: wpierw Nocną pieśnią wędrowca z Tako rzecze Zaratustra Nietzschego (solo altu), potem wierszem Trzej aniołowie słodką zaśpiewali pieśń z romantycznego zbioru poezji ludowej Cudowny róg chłopca (chór chłopięcy).

„Proszę sobie wyobrazić – pisał Mahler do śpiewaczki Anny von Mildenburg, z którą był wówczas związany – utwór o potędze, która w gruncie rzeczy stanowi odbicie całego świata. Dzieło, które jest jedynie instrumentem, na którym gra Uniwersum. Moja symfonia będzie czymś, o czym świat jeszcze nie słyszał. Cała Natura dochodzi tutaj do głosu i wyjawia tajemnicę tak głęboką, jaką jedynie we śnie można przeczuwać. Powiadam Ci, niektóre fragmenty zdają mi się tak niesamowite, że niemal nie rozpoznaję, że to moje dzieło”.

Marcin Trzęsiok