NOSPR / Alexander Liebreich / Festiwal Katowice Kultura Natura - NOSPR

„Więcej uczucia niż malarstwa” – tak brzmi uwaga, jaką umieścił w partyturze VI Symfonii „Pastoralnej” (1808) Ludwig van Beethoven (1770-1827). Zrozumiałe to zastrzeżenie, bo tytuły poszczególnych części (I. Pojawienie się przyjemnych uczuć po przybyciu na wieś, II. Scena nad strumieniem, III. Zabawa wieśniaków, IV. Burza, V. Pieśń pastuszka – radosne i dziękczynne odczucia po burzy) mogłyby sugerować bardziej naiwne odczytanie jej przesłania. Mimo że już przed Beethovenem uprawiano gatunek symfonii programowej (m.in. Carl Ditters von Dittersdorf), dopiero „Pastoralna” stała się kamieniem milowym w historii muzyki, otwierając wielki rozdział programowości romantycznej (a także eksperymenty formalne: nikt nie napisał wcześniej symfonii pięcioczęściowej). A jednak jest ona z ducha oświeceniowa, a właściwie – sentymentalna, jakby z Marzeń samotnego wędrowca Rousseau poczęta. To hymn na część prostoty, natury i przyrodzonej dobroci.

Alexander von Zemlinsky (1871-1942), dziś powoli przywracany naszej pamięci, należał do śmietanki artystycznej modernistycznego Wiednia. Cenili go nadzwyczajnie Bruckner (u którego studiował), Brahms (polecał go wydawcom), Mahler (dyrygował jego operą), Schönberg (ożenił się z jego siostrą), Webern i Berg. Ten ostatni złożył mu wiekopomny hołd w postaci Suity lirycznej na kwartet smyczkowy, nawiązującej do Symfonii lirycznej (1923) Zemlinsky’ego. Dzieło to jest odpowiedzią na Mahlerowską Pieśń o ziemi, także przeznaczone na sopran i baryton oraz orkiestrę, i także wykorzystujące egzotyczną poezję (Mahler – chińską, Zemlinsky – wiersze Rabindranatha Tagore, podówczas sławnego Noblisty rodem z południa Indii). Jest to siedem pieśni o miłości nieszczęśliwej i o rozstaniu. Sopran i baryton śpiewają je na zmianę, nigdy w duecie. Ale owiewa je mistyczna aura, oddana za pomocą niuansów barwy i harmonii, które czarują i zniewalają – tym bardziej, że po dekadach zapomnienia możemy je odkrywać jakby na nowo. [Marcin Trzęsiok]