NOSPR / Alexander Liebreich - NOSPR

Meluzyna przewiniła, mszcząc się na ojcu, i z tego powodu co tydzień na przeciąg jednego dnia zamienia się w syrenę. Kiedy mąż Meluzyny odkrywa jej tajemnicę, biedna dziewczyna, wyrokiem losu, już na zawsze uwięziona zostaje w tej nieludzkiej postaci. Historię tę ułożył Fanz Grillparzer z myślą o Beethovenie, który opery do jego libretta nie napisał. Zrobił to jednak Conradin Kreutzer. Felix Mendelssohn (1809-1847), poruszony tym dziełem, postanowił skomponować swą własną uwerturę (1833). Przyjął ją entuzjastycznie Schumann, interpretując muzykę w sposób symboliczno-ilustracyjny. Mendelssohn zaprotestował: jego zamiarem było uchwycenie ogólnej atmosfery opowieści, nie zaś fabularne detale.

„Ja jeden znam klucz do tej dzikiej parady” – taki oto refren powraca w cyklu poematów na głos i orkiestrę smyczkową Les Illuminations (1939) Benjamina Brittena (1913-1976) do słów Arthura Rimbauda. Piewca „rozregulowania wszystkich zmysłów”, poeta-meteor, którego muza zamilkła w wieku, kiedy inny dopiero stawiają pierwsze kroki na drodze do twórczości dojrzałej, znalazł w Brittenie partnera komplementarnego – mistrza neoklasycznego (i brytyjskiego) dystansu, cyzelatora ażurowych niuansów faktury, ale zarazem czytelnika kongenialnie wrażliwego. Dzieło epifaniczne, witalne a zarazem tragiczne.

Ryszard Strauss (1864-1949), jowialny epikurejczyk, miał nadzwyczajny zmysł muzycznego dowcipu, choć nie unikał przy tym cienia, który omracza żywoty jego nicponi aurą tajemnic bytu. Tak ukazani są Don Juan, Dyla Sowizdrzał, Zaratustra i, rzecz jasna, również Don Kichot. Pełny tytuł poematu symfonicznego brzmi: Don Kichot. Wariacje fantastyczne na temat o charakterze rycerskim (1897). Rycerza o smętnym obliczu reprezentuje wiolonczela solo, zaś rolę komicznego Sancho Pansy grają na przemian altówka, tuba tenorowa i klarnet basowy. Kompozytor w kolejnych wariacjach w pyszny sposób ilustruje sławne epizody arcypowieści Cervantesa: począwszy od walki z wiatrakami, skończywszy na śmierci Don Kichota, który uświadamia sobie bezmiar ułudy i szaleństwa, jakim wypełnione było jego awanturnicze życie. [Marcin Trzęsiok]