NOSPR / Alexander Liebreich - NOSPR

Kiedy Ryszard Strauss (1864-1949) dyrygował swymi dziełami w Warszawie, w roku 1904, wśród słuchaczy znajdował się Karol Szymanowski (1882-1937). Było to dlań olśnienie, którego pierwszym owocem jest Uwertura koncertowa E-dur op. 12 (1904-1905; powtórnie zinstrumentowana 1912-1913), prawykonana w roku 1906 na koncercie inaugurującym działalność grupy „Młoda Polska”. Panuje w tym utworze aura iście Straussowska: słychać zwłaszcza echa tematów Don Juana i Życia bohatera. Ideowo utwór wpisuje się w Nietzscheańską filozofię nadczłowieka. Mottem jest wstęp do dramatu Witeź Włast Tadeusza Micińskiego („i przekuję was ludzi – w półbogów – /dziką pieśnią serca wam zachwycę – /a do ręki dam grom – i orlicę”).

Monumentalne Życie bohatera (1898) zamyka serię ośmiu poematów symfonicznych Straussa. Tytułowym herosem jest sam kompozytor, stąd szereg retrospektywnych autocytatów. Rozprawia się on ze swymi krytykami („przeciwnikami”) i kultywuje romantyczny mit artysty, który kieruje się pragnieniem pokoju, ale spełnienie osiąga dopiero w ucieczce od świata.

Béla Bartók (1881-1945) nie zdążył już zinstrumentować swego Koncertu altówkowego (1945). Ba, nawet sama forma utworu nie daje się jednoznacznie odczytać na podstawie szkiców… Ale jego geniusz słychać tu od razu. Utwór powstał na zamówienie Williama Primerose’a, który kazał się kompozytorowi nie przejmować ograniczeniami technicznymi (w istocie, trudności są karkołomne). Utwór posiada wszystkie cechy późnego stylu Bartóka: jego oryginalny język muzyczny, kiedyś sięgający po efekty naówczas ekstremalne, posiada teraz szlif neoklasyczny, łącząc folklorystyczny witalizm z liryzmem oraz intuicją ponadczasowego piękna. [Marcin Trzęsiok]