NOSPR - NOSPR

VIII Symfonię napisał Gustav Mahler w roku 1906, i to w ciągu kilku tygodni, pracując jakby pod dyktando, w przypływie czystego natchnienia. Jej monachijska premiera – w roku 1910, kilka miesięcy przed śmiercią kompozytora – była jego największym triumfem. Ponad 3000 słuchaczy, wśród których byli luminarze życia kulturalnego całej Europy, zgotowało niekończącą się owację. W hotelu czekał na Mahlera list od Tomasza Manna: Jest Pan człowiekiem, który, jak sądzę, wyraża sztukę naszych czasów w sposób najświętszy i najgłębszy. Nimb legendy otacza tę symfonię aż do dziś. Tylko dwie części, ale jak potężne. Pierwsza z tekstem hymnu Veni Creator, druga – z ostatnią sceną Fausta, w której śledzimy pośmiertną podróż duszy bohatera przez coraz to wyższe sfery, aż wreszcie niknie nam z oczu, przyciągany przez „wieczną kobiecość”, czyli zbawcze oddziaływanie Małgorzaty, tak przecież przez Fausta w życiu doczesnym unieszczęśliwionej. Mahler chciał tu połączyć religijność tradycyjną i tę nową, postromantyczną, w której intuicja zastąpiła dogmaty. Innym tropem symbolicznym jest przeciwstawienie miłości ziemskiej (Es-dur, tonacja główna) i niebiańskiej (E-dur). Dzieło wywarło ogromny wpływ, zwłaszcza na kompozytorów drugiej szkoły wiedeńskiej (choć tylko Webern, oddany dyrygent dzieł Mahelra, był obecny na prawykonaniu). Niezliczona rzesza wykonawców (ośmioro solistów, trzy chóry – w tej liczbie chór chłopięcy, wielka orkiestra), nawet jeśli nie sięga tysiąca, robi wrażenie. Ale nie chodzi tylko o ilość, bo finałowy chór (Wszystko, co przemija, jest tylko symbolem) to obraz społeczności duchów śpiewających ekstatyczny hymn po rozpłynięciu się „nieśmiertelnego pierwiastka Fausta” (tak u Goethego) w mistycznej pełni/nicości. [Marcin Trzęsiok]