Les Arts Florissants / Paul Agnew - NOSPR

Claudio Monteverdi (1567-1643) był bez wątpienia najwybitniejszym kompozytorem, tworzącym na przełomie XVI i XVII wieku. Jego wczesna twórczość przynależy jeszcze do epoki renesansu, dzieła powstające od początku XVII wieku utrzymane są już wyraźnie w stylistyce barokowej. Do tych ostatnich należy jego pierwszy utwór sceniczny - L’Orfeo, wystawiony wpierw 24 lutego 1607 dla członków mantuańskiej Accademia degli Invaghiti a następnie 1 i 8 marca tego roku w teatrze księcia Vincenza Gonzagi w Mantui.

Po florenckich wykonaniach L’Euridice Jacopo Periego (1600) i Giulia Cacciniego (1602) dramat Monteverdiego był trzecią w historii muzyczną premierą antycznego mitu o nieszczęśliwej miłości Orfeusza do Eurydyki. Od florenckich wystawień dzieło Monteverdiego różniło się librettem autorstwa mantuańskiego poety Alessandra Striggia, który zakończył całą sztukę zgodnie z przekazem mitologicznym. W wydanej w 1609 roku partyturze L’Orfeo mamy jednak do czynienia z lieto fine (happy endem), gdyż Orfeusz nie jest rozszarpany przez bachantki, lecz jako najsławniejszy śpiewak i poeta antyku zostaje wzięty do nieba przez Apolla. Na tle pierwszych drammi per musica partyturę L’Orfeo Monteverdiego różni obecność wyraźnie sprecyzowanych i rozpisanych partii instrumentów. W całej operze kompozytor przewidział udział aż 36 instrumentów! Zgodnie z praktyką renesansowych widowisk zwanych intermediami udział danego instrumentu uzależniony był od sytuacji dramatycznej i miejsca akcji. Ze względu na walory brzmieniowe inne instrumenty towarzyszą śpiewakom na ziemi, inne w czeluściach piekielnych. Pięcioaktowy dramat rozpoczyna się dostojną fanfarową toccatą, w przebiegu utworu wprowadzono wiele instrumentalnych interludiów i tańców. Centralną sceną ukazującą symbolicznie potęgę muzyki (początek III aktu) jest wirtuozowska aria Possente spirto, śpiewana przez Orfeusza u bram piekielnych przy akompaniamencie zmieniających się instrumentów.

Wobec wszechwładnej dominacji recytatywu w pierwszych operach florenckich L’Orfeo Monteverdiego urzeka ustępstwem na rzecz arii i powabem melodycznym, wytyczając tym samym nowy kierunek w kształtowaniu najważniejszego gatunku muzycznego przełomu renesansu i baroku.

[Piotr Wilk]