Kwartet Śląski / Piotr Sałajczyk / Kolory Rosji - NOSPR

Władimir Martynow (ur. 1946), syn moskiewskiego muzykologa, za młodu próbował wszelkich stylów i zajęć muzycznych, łącznie ze studiem elektronicznym, rockiem i wyprawami etnomuzykologicznymi. Zniechęcony miałkością kultury ZSRR, pod koniec lat 1970-tych wycofał się z niej całkowicie. Zanurzył się, studiując i śpiewając, w tradycyjnej muzyce prawosławnej. Kiedy po upadku ZSRR powrócił do komponowania, czynił to ze świadomością, którą wypowiedział w tytule swego manifestu – Koniec epoki kompozytorów. Jego diagnoza wyczerpania żywotnych źródeł Zachodu jest zarazem proklamacją nowego początku, muzyki jakby bezosobowej („Muzyka tam się zaczyna, gdzie kończy się osoba”). Inspirowany amerykańskim minimalizmem i technikami modlitewnej ekstazy, pisze dzieła w których cytuje, niby mantrę, wyimki z dzieł i stylów historycznych. Der Abschied [„Pożegnanie”] (2003) to jedno z jego rozstań z tradycją muzyczną. Ale nie tylko. Utwór ten, napisany po śmierci ojca (dożył lat 93), jest zapisem przeżyć Martynowa podczas czuwania u boku umierającego. Muzyka, za pomocą repetycji, naśladuje oddech: każdy wdech może być tym ostatnim. Później pojawia się, zrazu niezauważenie, fraza z finałowego ogniwa (Der Abschied) Pieśni o ziemi Gustawa Mahlera: „Tak bym chciał, przyjacielu, u twego boku zakosztować piękna tego wieczoru”. Ostatnie frazy przypominają ostatnie słowa Pieśni: Ewig, ewig („Wiecznie, wiecznie”).      

Pięcioczęściowy Kwintet fortepianowy g-moll op. 57 (1940) należy do najczęściej wykonywanych partytur Dymitra Szostakowicza (1906-1975). Zręcznie łączy tradycję barokową (część druga to rozbudowana fuga), klasyczną oraz rosyjską (modalne zabarwienie tematów). Szostakowicz po mistrzowsku (oszczędnie) dysponuje obsadą zespołu, budując wspaniałą dramaturgię: od cierpienia i walki, przez ironię scherza (z elementami dansemacabre), ku finałowej, pastoralnej pogodzie.

Marcin Trzęsiok