Kwartet Śląski / Między Wschodem a Zachodem - NOSPR

Arvo Pärt (ur. 1935), Estończyk, należy do pokolenia kompozytorów ZSRR, które po wojnie, pisząc głównie „do szuflady”, przyswajało sobie języki modernizmu zachodniego. Na początku lat 70. następuje zwrot. Studia nad muzyką renesansu inspirują Pärta do poszukiwań nowej eufonii. Jego muzyka stopniowo oczyszcza się do elementów najprostszych: skal kościelnych, bezczasowych kanonów i układów symetrycznych. Do tego dochodzi tzw. technika tintinnabuli, polegająca na imitacji (metaforycznej raczej niż dosłownej) brzmienia dzwonów. Tak zrodził się tzw. „duchowy minimalizm” w czystej postaci. Intencją Pärta jest kontemplacyjne zatrzymanie chwili, co w teologii nazywało się „teraźniejszością trwającą” (nunc stans) i przeciwstawiane było nunc fluens, „teraźniejszości płynącej”. Pierwsza tworzy wieczność, druga – czas. Specyficzną cechą muzyki Pärta jest wielowersyjność. Utwory tego koncertu (Summa, Psalom, Da pacem Domine) są opracowaniami pierwowzorów wokalnych. Także cykl sonat Josepha Haydna Siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu ma kilka szat brzmieniowych (na orkiestrę, 1783; na kwartet oraz na fortepian, 1787; wersja oratoryjna, 1796). Ten
niecodzienny zbiór siedmiu jednoczęściowych utworów w tempie adagio, poprzedzonych introdukcją i zwieńczonych jedyną tu częścią szybką (obrazującą trzęsienie ziemi po śmierci Jezusa), powstał na zamówienie kanonika katedry w Cádiz (Hiszpania). Zgodnie z miejscową tradycją nabożeństw wielkopiątkowych celebrans odczytywał kolejne sentencje wypowiadane przez umierającego Jezusa i wygłaszał krótką medytację. Potem następowało dziesięć minut skupienia, któremu towarzyszyła muzyka. Haydn doskonale wyczuł tę konwencję, tworząc dzieło pełne wyrazu i czytelnej symboliki. [Marcin Trzęsiok]