Kwartet Śląski / Między Wschodem a Zachodem - NOSPR

Trzy utwory tego koncertu są wyrazem protestu przeciw terrorowi historii. VIII Kwartet (1960) Szostakowicza – choć oficjalnie dedykowany „pamięci ofiar wojny i faszyzmu” – jest na wskroś osobisty. Daje upust przeżytemu cierpieniu, ale też autoironii (Szostakowicz miał powiedzieć, że „na okładce można by napisać – poświęcone pamięci autora tego kwartetu”). W pięciu skontrastowanych częściach aż roi się od autocytatów, w których skupia się groza lat minionych. Całość spaja czterodźwiękowy motyw „D-Es-C-H” – dźwiękowa sygnatura Szostakowicza.

Węgier István Márta (ur. 1952) wybrał się w roku 1973 do Rumunii, gdzie zamieszkał na krótko w niewielkiej wiosce Turk, wśród Węgrów mówiących osobliwym, archaicznym językiem. Nagrał ich pieśni i opowieści. Po powrocie wysłał swym gospodarzom zdjęcia i podziękowania. Odpowiedź (po rumuńsku) brzmiała: „Nie wracaj tu więcej”. Służby państwowe nakazały całej rodzinie opuścić wioskę. Pozostałych mieszkańców poddano represjom. Doom. A sigh („Przeznaczenie. Westchnienie”) na taśmę i kwartet, napisane w roku jesieni ludów (1989), wykorzystuje nagrania zrobione w Turk.

Krzysztof Meyer (ur. 1943) należy do tych, którzy wciąż mierzą się z wielką tradycją muzyki europejskiej – z jej narracyjnym rozmachem i najwyższym kunsztem warsztatowym. Spośród kompozytorów polskich nikt inny nie kultywuje tradycji kwartetu smyczkowego z taką konsekwencją.

Steve Reich (ur. 1936) jest nowojorczykiem. Zamachy wrześniowe znał nie tylko z przekazów medialnych. Gdy nadarzyła się okazja – było nią zmówienie Kronos Quartet na utwór z nagranymi wcześniej głosami – zdecydował się wykorzystać dokumenty służb ochrony powietrznej, straży pożarnej, relacje świadków, śpiewy modlitewne. WTC 9/11 wykorzystuje też nagranie dwóch dodatkowych kwartetów smyczkowych. Muzyka oplata się wokół dźwięków mowy, rytmizowanej w pętlach powtórzeń. Elegia ta zrodzona została z powściągliwości i prostoty. Skrót WTC oznacza także (jak słyszymy w utworze) world to come („świat przyszłości”).