Kwartet Śląski / Grzegorz Biegas / Wajnberg w Polsce - NOSPR

XIV Kwartet smyczkowy op. 122 (1978) Mieczysława Wajnberga (1919–1996) jest dziełem enigmatycznym: kompozytor nie podaje zwyczajowych określeń charakteru następujących po sobie bezpośrednio pięciu części utworu (są tylko „obiektywne” wskazówki metronomiczne), każe muzykom używać tłumików ponad „zwykłą” miarę, a nade wszystko prowadzi narrację meandrującą, która sprawia, że mamy wrażenie wędrowania po labiryncie w poszukiwaniu drogi wyjścia. Dopiero część finałowa naprowadzi na jakieś rozwiązanie – ale czy na pewno? A wszystko to w poetyce surrealistycznych wspomnień, ironii, goryczy, cierpienia i ludzkiego ciepła.

Szymon Laks (1901-1983), urodzony w rodzinie warszawskich Żydów, wyjechał w roku 1927 do Paryża, gdzie komponował w stylu neoklasycznym. Podczas wojny został wywieziony do Auschwitz (był tam wpierw skrzypkiem, potem dyrygentem obozowej orkiestry), następnie do Sachsenhausen i Dachau. Doświadczenia te opisał w książce Gry oświęcimskie (1979). Po wojnie wrócił do Paryża. Tam powstał III Kwartet „na polskie tematy ludowe” (1945) – osobliwie wolny od ciężaru doświadczeń wojennych, wyraz nostalgii i powrotu do życia.

Zygmunt Noskowski (1846-1909) – kompozytor, pedagog, publicysta, społecznik – był najwybitniejszym symfonikiem polskim 2 poł. XIX wieku. Dysponował doskonałym warsztatem kompozytorskim, który pozwalał mu budować niezwykle szerokie łuki narracyjne, znakomicie słyszalne także w twórczości kameralnej. Kwartet fortepianowy d-moll op. 8 (przed 1879) – wykonany w m.in. Weimarze z udziałem Franciszka Liszta, który wspierał swym autorytetem talent młodego Polaka – trafia wprost „do serca”, ale nie za pomocą sentymentalnych chwytów, lecz kaligraficznie czystego artyzmu. Finał, oparty na rytmach krakowiaka, podkreśla polski charakter dzieła.

Marcin Trzęsiok