Kwartet Śląski / Ewa Pobłocka / Kolory Rosji - NOSPR

W XII Kwartecie smyczkowym Des-dur op. 133 (1968) Dymitr Szostakowicz, jak wcześniej XI Kwartecie (1966), oddaje hołd zmarłemu skrzypkowi Kwartetu Beethovena, Wasylowi Szyrińskiemu (początek to trio, drugie skrzypce wchodzą później). Ten dwuczęściowy kwartet jest mozaiką fragmentów, silnie kontrastujących. Ale układają się one w dramaturgiczny łuk, więc poetykę tę należy wiązać raczej z nawiązaniami do późnego Beethovena, niż z formą kolażu uprawianą w wieku XX (np. przez Debussy’ego i Strawińskiego). Szostakowicz, po raz pierwszy w swej twórczości, zastosował tu serię dwunastodźwiękową. To historyczny paradoks, gdyż w tym czasie serializm awangardy zachodniej był już wyczerpany. Serie Szostakowicza są zresztą wpisane w muzykę o narracji tradycyjnej, więc przechodzą właściwie niezauważalnie.

Tigran Mansurian (ur. 1939) jest kompozytorem ormiańskim, zdaniem wielu krytyków – najwybitniejszym w całej historii. Można go umieścić we wschodnioeuropejskim nurcie „nowej duchowości”, obok Arvo Pärta, Pēterisa Vasksa, Sofii Gubaiduliny, Henryka Mikołaja Góreckiego, Walentina Silwestrowa, Giyi Kanchelego. Miniatura Testament (2004), dekowana Manfredowi Eicherowi, to jakby kwintesencja jego muzyki: cisza, prostota, harmonia, śpiew.

Pięcioczęściowy Kwintet fortepianowy (1972-76) Alfreda Schnittkego (1934-1998) powstał po śmierci, w 1972 roku, matki kompozytora. Punktem wyjścia jest temat-motto: pseudo-cytat z Siedmiu ostatnich słów Chrystusa na krzyżu Heinricha  Schütza (1585-1672), gdzie pojawia się na słowach Mich dürstet („Pragnę”). Dramaturgia całości, osiągnięta m.in. za pomocą kontrastów polistylistycznych, zapiera dech w piersiach. W ogniwie drugim słyszymy walca. To wspomnienie dziecięcego pobytu w Wiedniu (1946-1948) i ukłon w stronę matki, która nie rozumiała „awangardowej” muzyki syna. Po walcu dwie części, w których zogniskuje się cały ból życia. A na koniec – stary symbol wieczności, passacaglia, której temat brzmi w rejestrach nieziemskich. Na jego tle cały tragizm rozpuszcza się, zapada w niepamięć.

Marcin Trzęsiok