Kwartet Śląski / Beata Bilińska / Wajnberg w Polsce - NOSPR

Mieczysław Wajnberg (1919-1996), jak każdy artysta działający pod presją ideologii komunistycznej, wynajdywał niezliczone sposoby zaznaczenia „drugiego dna” bądź też „puszczania oka”. VII Kwartet C-dur op. 59 (1957), mimo tu i ówdzie przebijającego tonu żartobliwego oraz „jowiszowego” blasku tonacji (nominalnie) głównej, ma charakter nostalgiczno-żałobny. Są w nim nawiązania do muzyki klezmerskiej oraz do kwartetów Dymitra Szostakowicza. W sposób mniej uchwytny obecna jest też inspiracja wierszami Juliana Tuwima – najważniejszego poety w życiu Wajnberga – o tematyce cygańsko-żydowskej. Filarem nośnym formy jest część ostatnia, w swym centralnym segmencie zawierająca rozbudowane wariacje.   

Aleksander Tansman (1897-1986) wyjechał z Polski do Paryża w roku 1919. Obdarzony rozkwitającym talentem, uzbrojony w listy polecające i zjednujący sobie ludzi nienaganną powierzchownością, szybko zagnieździł się w stolicy Nowej Sztuki. Uznanie ze strony samego Ravela było przepustką na artystyczne salony. Wkrótce jego nazwisko wymieniano jednym tchem obok Strawińskiego, Poulenca, Milhauda czy Roussela. Suite Divertissement (1929) jest przejawem neoklasycyzmu, który nawiązania do muzyki dawnej (Sarabande) łączył z przywoływaniem romantyzmu (Nokturn) i otwarciem na świat nowoczesnego miasta, którego życie tętni w kawiarniach i na ruchliwych ulicach (Finale). Z kolei Musica a cinque (1955) powstała podczas pobytu we Włoszech. Odnajdziemy w niej te same cechy, co w 26 lat wcześniej napisanej Suite Divertissement. Tu tkwi pewnie powód, że gwiazda Tansmana straciła swój pierwotny blask. Ale dziś jakże chętnie chłoniemy śródziemnomorską energię tej muzyki – nieważne, że czerpaną całe życie z jednej, ale przecież bogatej w wodę studni.

Marcin Trzęsiok