Jerusalem Quartet / Festiwal Katowice Kultura Natura - NOSPR

Gdy Joseph Haydn (1732–1809) pisał swoje pierwsze Divertimenti, grywane później à quattro przez muzykalnego barona Fürnberga i jego przyjaciół, nie sądził, że jego Kwartety wkrótce trafią na salony. A gdy już trafiły – że będą kiedyś wykonywane w wielkich salach koncertowych, w Londynie, Wiedniu, dziś w Katowicach. Rozwój gatunku dokonywał się nieustannie, w każdej jednak chwili mistrzostwo „ojca kwartetu smyczkowego” widzimy jak na dłoni: Haydn myśli zarówno o wykonawcach, jak i o słuchaczu, nie wypiera się swojskiej nuty, lecz łączy ją z najbardziej wyszukanymi środkami harmonii i kontrapunktu. Słowem: w swojej sztuce zawsze odnajduje tak trudny „złoty środek”. Jak choćby w późnym Kwartecie G-dur (1796-–1797) dla hrabiego Erdődy, gdzie cała historia rozpoczyna się od prostej, ludowej – rzec można nawet: banalnej „melodyjki” … Do rdzenia ludowości – tym razem węgierskiej, lecz archetypicznej, „niecygańskiej” – sięgnie też Béla Bartók (1881–1945) w V Kwartecie (1934). I tu również – delektując się urokiem owej pra--węgierskiej „dawności” – podziwiać możemy mistrzowską pracę kompozytorską w całkowicie nowym już, XX-wiecznym materiale dźwiękowym. Zaś Antonína Dvořáka (1841–1904) Kwartet F-dur „Amerykański” (1893), „ufundowany” na bazie pentatonicznego materiału tematycznego, to bodaj najwspanialszy przykład, że w muzyce kameralnej możliwe są prawdziwe „przeboje”. Bo – niczego nie ujmując pierwszym trzem częściom! – jakże przejść tu obojętnie obok kapitalnego, „westernowego” finału dzieła?!

Stanisław Kosz