Helsinki Philharmonic Orchestra / Susanna Mälkki / 23. Wielkanocny Festiwal Ludwiga van Beethovena - NOSPR

Przed koncertem, o godz. 18.45 Towarzystwo Przyjaciół NOSPR zaprasza do sali kameralnej na spotkanie z Marcinem Majchrowskim, który omówi wykonywane tego wieczoru utwory.

Koncert skrzypcowy D-dur op. 35 (1878) napisał Piotr Czajkowski (1850-1893) podczas pobytu nad Jeziorem Genewskim, gdzie szukał ukojenia po rozpadzie swego (z góry skazanego na porażkę) małżeństwa. Powstanie utworu zawdzięczamy Josifowi Kotkowi, skrzypkowi i przyjacielowi kompozytora, który służył Czajkowskiemu inspiracją i pomocą. Prawykonanie Koncertu miało miejsce w 1880 w Wiedniu – utwór spotkał się z falą krytyki (Eduard Hanslick napisał, że jest to muzyka, która „śmierdzi dla uszu”). Jeszcze za życia Czajkowskiego  znalazł się jednak w ścisłym kanonie literatury skrzypcowej. Elementy pozornie sprzeczne – epicki gest i romantyczny liryzm, melancholia i „kozacki” wigor – łączą się tu zgodnie, na wzór skrzypcowej Symfonii hiszpańskiej Edouarda Lalo, która (grana przez Kotka w gabinecie Czajkowskiego, towarzyszącego mu przy fortepianie) była bezpośrednim impulsem do napisania Koncertu.     

V Symfonia c-moll op. 67 (1804–1808) Ludwiga van Beethovena (1770–1827) to jeden z kamieni milowych w historii muzyki. O jej początkowym motywie miał powiedzieć Beethoven swemu sekretarzowi i biografowi, Antonowi Schindlerowi: „Tak los puka do drzwi”. To wielkie pytanie decyduje o patetycznej tonacji i w burzliwym charakterze Allegro. Ale aby uchwycić ideę utworu, trzeba go rozpatrywać w całości, czyli łącznie z finałem. Tam ciemne chmury c-moll przełamane i rozproszone zostają przez słońce C-dur, w którym połyskują instrumenty dęte (m.in. aż trzy puzony, piccolo, kontrafagot), wprowadzające entuzjastyczny i hymniczny temat marszowy, będący symbolem rewolucji francuskiej – wykazano zresztą uderzające podobieństwa tego finału do Chóru wolności (1792) François-Josepha Gosseca oraz Hymnu do zwycięstwa (ok. 1794) Martina-Josepha Adriena. Tak oto dawny świat, w którym nad człowiekiem panował los i siły nadnaturalne, odchodzi w przeszłość. Odtąd to człowiek jest panem swego losu. Beethoven podzielał zdanie Immanuela Kanta: „Oświeceniem nazywamy wyjście człowieka z niepełnoletności, w którą popadł z własnej winy”.

Marcin Trzęsiok

Koncert Helsinki Philharmonic w Katowicach odbędzie się pod Honorowym Patronatem Ambasadora Republiki Finlandii, Pana Juha Ottmana.

Concert under the Honorary Patronage of the Ambassador of the Republic of Finland, Mr. Juha Ottman.