Camerata Silesia - NOSPR

Umuzycznienie męki i śmierci Jezusa posiada w historii muzyki długą tradycję, która rozpoczyna się od chorałowej, średniowiecznej pasji, następnie przechodzi przez motetowe opracowania O. di Lasso i osiąga apogeum w arcydziełach sztuki retorycznej baroku w postaci pasji J. S. Bacha. W XX wieku po wiekach zapomnienia gatunek „zmartwychwstaje”, dzięki Pasji według św. Łukasza K. Pendereckiego, który jak sam mówił pragnął zmierzyć się z geniuszem Bacha.

Napisana w 1982 roku Passio Domini Nostri Jesu Christi secundum Joannem (Pasja według św. Jana) estońskiego kompozytora Arvo Pärta sięga do średniowiecznych wzorców w zakresie języka muzycznego i nie stosuje figur obrazowych typowych dla epoki baroku. Partia narratora jest rozszczepiona na czterech solistów, którym akompaniują skrzypce, obój, wiolonczela i fagot. Słowa Jezusa są powierzone basowi i odzwierciedlone w partii organów, zaś Piłata tenorowi, którego partia rozciąga się w obrębie interwału trytonu tradycyjnie traktowanego jako „diabolus in musica” (diabła w muzyce). Partia chóru opiera się na współbrzmieniach wokół trójdźwięku E-dur. Całość utworu kończy się na akordzie D-dur symbolizującym radość odkupienia rodzaju ludzkiego przez Chrystusa. Pärt wyznaczył w Passio długość dźwięku dla każdego słowa oraz dla chwil ciszy, dzięki czemu muzyka uzyskuje niezwykłą siłę i czytelność wyrazu. Oszczędne i surowe w wyrazie brzmienia głosów przywodzą na myśl wczesną średniowieczną wielogłosowość, a powolne tempo oraz jednorodność rytmiczna skłaniają słuchacza do zatopienia się w medytacji nad tajemnicą Męki Pańskiej.     

Wojciech Stępień