AUKSO - NOSPR

Gija Kanczeli, ur. w 1935 r. w Tbilisi, rozwijał swoją karierę początkowo jako twórca muzyki filmowej i teatralnej. Przez kilkanaście lat był kierownikiem muzycznym Teatru im. Rustawelego w rodzinnym mieście. W tym czasie skomponował także 7 symfonii. W czasach pierestrojki, dążeń niepodległościowych i walki o władzę w Gruzji Kanczeli zamieszkał w Berlinie, a następnie w Antwerpii. Swoją twórczością wpisał się w nurt przeciwstawiający się przemocy i tyranii władzy, odrzucający bezduszny materializm, nawołujący natomiast do odnowy duchowej i wiary w transcendencję (chociaż nie sprowadza się to w jego przypadku do tradycyjnej religijności). Cykl muzycznych modlitw pt. Życie bez Bożego Narodzenia, skomponowany już na emigracji, zdaje się nawiązywać do chrześcijańskiej liturgii godzin. Modlitwy poranne to odpowiednik Jutrzni odprawianej o wschodzie słońca. Barwa chłopięcego sopranu może kojarzyć się tu z wyobrażeniem głosu anioła, z czymś niewinnym, pięknym, nieskalanym brudem i brutalnością rzeczywistości z nim zderzonej. Ten sam głos pod koniec Modlitwy południowej (napisanej na klarnet solo i zespół instrumentalny o bardziej niż poprzednio zróżnicowanym składzie) cytuje słowa Chrystusa z kulminacyjnego momentu Pasji: Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił i Ojcze, w ręce Twoje powierzam ducha mego. Krzykiem rozpaczy i protestu są Modlitwy wieczorne, do których Kanczeli włączył chór 8 altów, złowieszcze brzmienie dzwonów, wyeksponował też instrumenty dęte blaszane. Finał to nie tylko modlitwa w ciemności, ale także obraz mroku, przepełniony grozą i odczuciem koszmaru. Podmiot liryczny tej części przemawia głosem saksofonu sopranowego ze znacznym udziałem improwizacji solisty. Muzyka Kanczelego jest wyjątkowo nastrojowa, wciągająca w kontemplację, czytelna zarówno w aluzjach, jak w wyrazie emocji. [Aleksandra Konieczna]