Recitale mistrzowskie / Elżbieta Stefańska - NOSPR

Zbigniew Herbert tak opisał klawesyn: „Jest to właściwie szafka z orzechowego drzewa z czarnym obramowaniem. Można by pomyśleć, że przechowują tam spłowiałe listy, cygańskie dukaty i wstążki. A naprawdę jest tam tylko kukułka zaplątana w gąszczu srebrnych liści”. „Srebrne liście” to metafora doskonała: chwyta „kolor” i „aurę” dźwięku klawesynowego, jego naturalną sztuczność. I przenosi nas do Francji XVII i XVIII wieku, czyli do złotej epoki tego instrumentu („Kukułka” to kompozycja Louis Daquina – Francuzi lubowali się w muzyce „ilustracyjnej”).

W grupie utworów francuskich tego recitalu wyróżnia się działo François Couperina, największego z mistrzów barokowego klawesynu. Jego Les fastes de la grande et anciénne Mxnxstrxndxsx (1717) („Annały wielkiej i starożytnej gildii minstrelów”) są satyryczne – skierowane przeciw członkom owej ménestrandise o korzeniach średniowiecznych, która na przełomie XVII i XVIII wieku bezskutecznie próbowała przejąć kontrolę nad środowiskiem klawesynistów, zrównując ich nie tylko z minstrelami, ale też z… akrobatami. Couperin zaszyfrował tytuł, by uniknąć ewentualnej sprawy sądowej. A poza tym? Jan Sebastian Bach, z ogromnym respektem traktujący Couperina i czerpiący ze stylu francuskiego. A także przedstawiciel polskiego Oświecenia, Michał Kleofas Ogiński, działający w epoce zmierzchu klawesynu.

Zmierzchu? W wieku XIX nikt by nie przewidział, że stulecie następne będzie epoką powtórnych narodzin tego srebrnolistnego instrumentu. [Marcin Trzęsiok]