Recital mistrzowski / Modigliani Quartet - NOSPR

Sześć Kwartetów „Rosyjskich” (1781) Józefa Haydna wzniosło ten gatunek muzyczny na szczyty doskonałości. Tak się składa, że w roku ich publikacji Wolfgang Amadeusz Mozart (1756-1791) przeniósł się z Salzburga do Wiednia, gdzie m.in. wspólnie z „papą” Haydnem muzykował w kwartecie (grając na altówce). I choć Mozart zwykle komponował „od ręki”, tym razem było inaczej: aby dać godną odpowiedź na kwartety Haydna, potrzebował aż czterech lat (1792-1975), w trakcie których pilnie szlifował swoje pół tuzina kwartetów, dedykowanych oczywiście „drogiemu przyjacielowi Haydnowi” (wyd. 1786). Udało się w nich osiągnąć haydnowską równowagę wszystkich instrumentów oraz organiczną doskonałość tzw. pracy tematycznej. Od siebie dodał Mozart preromantyczną pełnię i słodycz brzmienia. Nie stronił także od haydnowskiego żartu, którego przykładem jest początek Kwartetu C-dur KV 465. „Manierystyczne” nagromadzenie dysonansów sięga tu granic stylu klasycznego.

Jedyny w katalogu Claude’a Debussy’ego (1862-1918) Kwartet smyczkowy g-moll (1893) jest dziełem wczesnym, ale niezwykle oryginalnym. Są tu co prawda wyraźne ślady estetyki późnego romantyzmu, zwłaszcza w postaci formy cyklicznej, charakterystycznej dla Césara Francka, w której temat główny powraca, przekształcony, w kolejnych ogniwach. Ale są też elementy nowe, które zapowiadają już „egzotyczny” wiek XX – kilkuwarstwowa faktura, czyli echo jawajskiego gamelanu; nietypowe skale, inspirowane m.in. muzyką rosyjską (Borodin) i norweską (Grieg). Całkowicie oryginalna jest też budowa poszczególnych części.    

U szczytu sławy, po krótkim okresie profesury w Pradze, Antonín Dvořák (1841-1904) objął funkcję dyrektora Narodowego Konserwatorium Muzycznego w Nowym Jorku (w latach 1892-1895). W tym okresie, obok IX Symfonii e-moll „Z Nowego Świata” (1893), powstał XII Kwartet smyczkowy „Amerykański” (1893). W dziełach tych stworzył Dvořák muzyczny „styl amerykański”. Zgodnie z duchem europejskiego romantyzmu (i swymi pedagogicznymi ideałami), sięgnął po specyficzne idiomy muzyki nowego kontynentu – pentatonikę, rytmy szkockie, elementy bluesa i negro spirituals – w przekonaniu, że ów lokalny koloryt, zręcznie wpleciony w kosmopolityczny styl symfoniczny czy kameralny, uchwyci amerykańskiego ducha.

Marcin Trzęsiok