NOSPR kameralnie / Trio AdAstra - NOSPR

Claude Debussy, będąc jeszcze uczniem paryskiego Konserwatorium, zaangażowany został podczas wakacji do udzielania lekcji muzyki dzieciom Nadieżdy von Meck (słynnej protektorki Piotra Czajkowskiego) i do grania z nią na 4 ręce na fortepianie. W tym też czasie (1880) mieszkając w willi swoich muzykalnych pracodawców w Fiesole koło Florencji skomponował Trio fortepianowe G-dur, którego rękopis przez wiele lat uważano za zaginiony. W 1982 roku manuskrypt Tria odnaleziono wśród spuścizny Maurice'a Dumesnila, ucznia Debussy'ego.

Młodzieńcze dzieło jednego z najwybitniejszych później innowatorów w historii muzyki stylistycznie tkwi jeszcze w epoce neoromantyzmu, bliskie jest muzyce uwielbianego przez Francuzów Julesa Masseneta. Ma wiele pięknych miejsc, przejrzystą fakturę, urocze, pełne słodyczy melodie. Warto o nim pamiętać tym bardziej, że Debussy nigdy już później nie skomponował innego utworu na trio fortepianowe.

Trio na fortepian, skrzypce i wiolonczelęMaurice Ravel ukończył w 1914 roku w czasie pobytu na baskijskiej prowincji, niedaleko miejsca swego urodzenia. W tym czasie pracował także nad Koncertem fortepianowym pt. Zazpiak Bat (nazwa ta określa baskijski herb obejmujący symbole 7 prowincji tego kraju), opartym na rodzimych tematach muzycznych. Myśl o koncercie została niebawem zarzucona, a skomponowany do niej materiał włączony do pierwszej części Tria.

Ravel nadał swojej kompozycji wyjątkowo bogate, jak na utwór kameralny, brzmienie, jakby pisał utwór orkiestrowy. Sięgał do skrajnych rejestrów instrumentów smyczkowych i pełni brzmienia fortepianu. Wykorzystał poza tym liczne kolorystyczne efekty - tryle, tremola, flażolety, glissanda, arpeggia. Skutkuje to wyjątkowo wysokimi wymaganiami w stosunku do wykonawców. Inspirację czerpał kompozytor z wielu różnych źródeł - od tańców baskijskich począwszy (zortziko - w części I w metrum 8/8 z nieparzystym rozłożeniem akcentów 3+2+3, w finale - 5/4 i 7/4), poprzez muzykę dawną (w części III forma passacaglii),na poezji egzotycznej skończywszy (tytuł części II - Pantoum - odnosi się do specyficznej formy malezyjskiego wiersza).  

Gaspar Cassado był jednym z najwybitniejszych wirtuozów wiolonczeli w I poł XX wieku i najwybitniejszym uczniem Pabla Casalsa. Jest autorem licznych transkrypcji wzbogacających repertuar wiolonczelowy. Własnych kompozycji pozostawił stosunkowo niewiele, ale są wysoko cenione zwłaszcza za oddanie typowo hiszpańskiego temperamentu. Należy do nich Trio fortepianowe C-dur (1926-29) z rytmami ludowych tańców - polo i malagueñi, modalizmami w postaci sekundy zwiększonej, quasi-melizmatyczną ornamentyką i naśladowaniem faktury gitarowej. Wpływ Granadosa, de Falli i a zwłaszcza Turiny jest w tym utworze niewątpliwy, ale także Ravela, u którego Cassado studiował kompozycję.  [Aleksandra Konieczna]