NOSPR kameralnie / Four Strings - NOSPR

Witold Maliszewski

Po studiach w Petersburgu był dyrektorem założonego przez siebie Konserwatorium w Odessie. Od 1921 roku mieszkał i działał w Warszawie. Do historii przeszedł jako współorganizator pierwszej edycji Konkursu Chopinowskiego oraz Instytutu Fryderyka Chopina.  Jako kompozytor został wielokrotnie doceniony. Już w latach 1903-1905 r. otrzymał nagrody Petersburskiego Towarzystwa Kameralnego m. in. za II Kwartet smyczkowy C-dur, a w późniejszych latach także na konkursach kompozytorskich w Paryżu, Warszawie, Lwowie i Genewie.

Na stylistyce jego kwartetów smyczkowych zaważył kilkuletni pobyt kompozytora w Petersburgu. Maliszewski przyswoił sobie założenia estetyczno-warsztatowe szkoły Mikołaja Rimskiego-Korsakowa, u którego studiował, a zatem docenienie rzemiosła kompozytorskiego, zwłaszcza w zakresie kontrapunktu i harmonii, przy jednoczesnej zachowawczości w zakresie języka muzycznego. Najwyżej spośród współczesnych sobie twórców stawiał Alexandra Głazunowa, sam także był zwolennikiem  klasycyzującego neoromantyzmu. Doskonałość formy, piękno melodii i klarowność faktury wysuwał na pierwszy plan, przeciwstawiał się natomiast wszelkim modernizmom, odchodzeniu od systemu tonalnego i rozluźnianiu reguł kontrapunktu. 

Totentanz Franza Liszta jest cyklem wariacji opartych na temacie Dies irae, wziętym z chorału gregoriańskiego, tym samym, do którego sięgnął Hector Berlioz w finale swojej Symfonii fantastycznej. Tekst słowny tej sekwencji opisuje dzień Sądu Ostatecznego, jej melodia daje zatem impuls do sięgnięcia po ekstremalny zasób środków pianistycznych.  Wzburzenie, groza i przerażenie przeplatają się tu z wyrazem smutku i rezygnacji. Zafascynowany tematyką śmierci Liszt zrealizował w tym utworze wiele pomysłów wyprzedzających swoją epokę, np. fortepian potraktował momentami jak instrument perkusyjny. W repertuarze Totentanz należy do najpoważniejszych pod względem technicznym wyzwań pianistycznych.

Kwartet fortepianowy d-moll op. 8 pochodzi z wczesnego okresu twórczości Zygmunta Noskowskiego, sprzed 1879 roku. Twórca słynnego Stepu studiował w latach 1872-1875 kompozycję w Akademie der Künste w Berlinie u Friedricha Kiela, a następnie na kilka lat osiadł z rodziną w Konstancji nad jeziorem Bodeńskim, gdzie powierzono mu stanowisko dyrektora Towarzystwa Śpiewaczego.  W trakcie pobytu Noskowskiego w Weimarze w 1880 roku doszło do prawykonania jego Kwartetu fortepianowego d-moll z udziałem Franza Liszta, który szczerze interesował się twórczością młodego Polaka.  Jego dzieło posiada klasyczną budowę czteroczęściową, równorzędnie potraktowane zostały w nim wszystkie instrumenty, co świadczy o dojrzałym podejściu kompozytora do idei muzykowania kameralnego. Kwartet przyciąga przy tym uwagę rozmachem i klarowną budową części I Allegro con brio, inwencją melodyczną i długooddechową, swobodnie rozwijaną kantylenową frazą, zachwycającą zwłaszcza w części II. W finale zamieścił Noskowski stylizację krakowiaka nadając swojej kompozycji cechy narodowe.