NOSPR kameralnie / Fortepian ćwierćtonowy

Czwartek

23.06.201619:30

Wykonawcy

Agnieszka Kopińska – fortepian

Piotr Kopiński – fortepian

Adam Pejcha – oprawa mutlimedialna

Program

Charles Ives – Three Quarter-Tone Pieces (1923-24)
Ivan Wyschnegradsky – 24 Preludes (1934, rev. 1960)
James Tenney – Flocking (1996)
John Corigliano – Chiaroscuro (1997)
Krzysztof Gawlas – Sonar 7

W ramach projekcji multimedialnej pokazane zostaną prace Bartosza Sikorskiego inspirowane muzyką mikrotonową.

Idea mikrotonowości, w tym także muzyki ćwierćtonowej, ma wielowiekową historię. Interwały mniejsze od półtonu znane były już w starożytnej Grecji, występują także w wielu kulturach orientalnych (np. skala hinduska dzieli się na 22 nierówne mikrointerwały, tzw. śruti). W muzyce europejskiej przed XX wiekiem można spotkać je incydentalnie, np. w utworach szesnastowiecznych madrygalistów, a także w eksperymentalnym oratorium Jacquesa Fromentala Halevy'ego Prométhée enchiné (1849).

Inicjatorem dwudziestowiecznej mikrotonowości w Europie był czeski kompozytora i teoretyk, Alois Hába, który zainspirowany hipotezą Ferrucia Busoniego (Zarys nowej estetyki muzyki) dopuszczał każdy rodzaj skali oraz systemu dźwiękowego i począwszy od 1917 r. skomponował pokaźną ilość utworów opartych na skalach ćwierćtonowych i złożonych z 1/6-tonów). W tym samym mniej więcej czasie swoje badania i eksperymenty prowadzili w tej dziedzinie także Iwan Wyszniegradski, H. Möllendorf i Richard Heinrich Stein, który już w latach 1906-1909 zaprojektował tonalny system ćwierćtonowy.

W 1923 r. skonstruowany został w firmie Förster w Pradze fortepian ćwierćtonowy o dwóch klawiaturach, a także ćwierćtonowa gitara i fisharmonium. Jednakże w praktyce wykonawczej instrumenty te się nie przyjęły.

W swoich utworach interwały mniejsze od półtonów stosowali, aczkolwiek raczej epizodycznie: Bela Bartòk, Pierre Boulez, Alban Berg, Eugène Ysaÿe, Witold Lutosławski, Andrzej Panufnik, Krzysztof Penderecki i in. W latach siedemdziesiątych eksperymentowali w tej dziedzinie także kompozytorzy amerykańscy, m.in. Easly Blackwood i Harry Partch, a wcześniej Charles Ives (Three Quarter-Tone Pieces).

W naszych czasach ćwierćtonowe utwory fortepianowe wykonuje się na dwóch instrumentach różniących się strojem o ćwierć tonu. Na taki „zespół” komponowali swoje utwory w latach dziewięćdziesiątych XX wieku Amerykanie - James Tenney (Flocking) i John Corigliano (Chiaroscuro).

23 czerwca 2016 r. po raz pierwszy wykonana zostanie ćwierćtonowa kompozycja Krzysztofa Gawlasa pt. Sonar 7.

Agnieszka i Piotr Kopińscy tworzą od 1996 roku duet fortepianowy. W obszarze ich zainteresowań znajduje się muzyka XX-wieczna, a także współczesna – klasyczna, jazzowa oraz szeroko pojęta improwizowana. Oprócz występów w kraju mają za sobą również koncerty w Niemczech, we Francji, na Ukrainie i w USA. W 2000 roku wystąpili z recitalem na dwa fortepiany w Central Washington University oraz poprowadzili masterclass dla studentów tej uczelni. W 2013 roku wydali płytę CD z własną wersją na dwa fortepiany i zespół perkusyjny Pietruszki i Święta wiosny Igora Strawińskiego. Na płycie, która była przypomnieniem Święta w stulecie jego premiery wystąpili również muzycy NOSPR: Piotr Połaniecki i Michał Żymełka.