NOSPR kameralnie - NOSPR

Trio Es-dur, op. 40 Johannesa Brahmsa, przeznaczone na naturalny róg, skrzypce i fortepian, upamiętnia śmierć matki kompozytora. Brahms gry na rogu naturalnym uczył się w dzieciństwie (obok gry na fortepianie i wiolonczeli),  nic dziwnego zatem, że użył tego właśnie tak rzadko stosowanego w muzyce kameralnej instrumentu, nie zważając na ograniczenia, jakie narzuca. Twórca Tria nawet w symfoniach wolał brzmienie naturalnych rogów niż wentylowych, gdyż było ono bardziej mroczne i melancholijne. W jego czasach kojarzono je z naturą i atmosferą polowania, a konotacje te pogłębione zostały jeszcze przez romantyczną operę Wolny strzelec C.M. Webera. Brahms sam kiedyś przyznał, że temat części I tego utworu przyszedł mu do głowy podczas spaceru po lesie. W częściach wolnych kompozytor podejmuje ton wyjątkowo osobisty i emocjonalny, w pozostałych także idiom "myśliwski" oparty na rozłożonych trójdźwiękach i nutach pedałowych rogu.

6 etiud w formie kanonuRobert Schumann skomponował w 1845 roku. Pedalflügel był fortepianem z dodaną - na wzór organów - klawiaturą nożną. Można było dzięki niej dodać do utworu melodię basową, dialogującą z głosami "obsługiwanymi" przez ręce pianisty w wyższych rejestrach. Schumann zetknął się z tym instrumentem w Konserwatorium Lipskim, w którym zaangażowany został  do prowadzenia ćwiczeń kontrapunktycznych z młodymi pianistami. Zapewne z myślą o nich napisał wówczas 3 cykle utworów, oprócz op. 56 - 4 utwory op. 58 i 6 fug na temat BACH op. 60. Interesował się w tym czasie także grą na organach, ale w wymienionych kompozycjach przeważają cechy pianistyczne. Później jednak Pedalflűgel stał się rzadkością; pojedyncze egzemplarze, co prawda, istnieją do dzisiaj (na jednym z nich grywa włoski pianista Roberto Prosseda), na ogół jednak Etiudy op. 56 Schumanna grywane są w transkrypcjach - Klary Schumann na zwykły fortepian, Claude'a Debussy'ego na 2 fortepiany oraz Georges’a Bizeta na 4 ręce grające na 1 fortepianie. 
 

Andante i Wariacje op. 46 powstały w 1843 roku, wkrótce po słynnym Kwintecie fortepianowym Es-dur. W tym przypadku jednak Schumann pozwolił sobie na niezwykły w muzyce kameralnej XIX wieku zespół instrumentów: 2 fortepiany, 2 wiolonczele i róg. Masywne brzmienie tego utworu zmusiło nawet kompozytora do wynajęcia specjalnego pomieszczenia w wydawnictwie Breitkopf & Härtel na próby. Niekonwencjonalna i wręcz kłopotliwa obsada sprawiła, że kompozytor dał się w końcu namówić przez Felixa Mendelssohna do opracowania wersji ograniczającej zespół do samych pianistów.

Pierwotną wersją zainteresował się ćwierć wieku później Johannes Brahms, już po śmierci Schumanna (prawykonanie odbyło się w 1868 roku). Przywrócono wówczas odrzuconą wcześniej wariację waltorni o charakterze myśliwskim, w swej romantycznej aurze nie do zastąpienia przez inny instrument. Docenione zostały także wiolonczele, zrazu jedynie dyskretnie wspierające harmonię, lecz pod koniec utworu rozwijające pełnię swoich możliwości brzmieniowych. Ujęty w sekwencje akordów temat i idea formy nawiązują tu bowiem do barokowych wariacji typu La Folia, polegających na stopniowym potęgowaniu aktywności wykonawców. [Aleksandra Konieczna]