NOSPR kameralnie - NOSPR

W pierwszych latach XX w. Walter Willson Cobbett, angielski muzyk-amator, poświęcił sporo czasu i pieniędzy ma promocję angielskiej muzyki kameralnej. Zorganizował m. in. serię konkursów kompozytorskich w tym zakresie. Zachęcał młodych kompozytorów do tworzenia nowych dzieł w promowanym przez siebie gatunku, który określił jako Phantasy w nawiązaniu i hołdzie złożonym XVI-wiecznej Fancy (fantazja), charakterystycznej dla angielskiej muzyki kameralnej późnego renesansu. Frank Bridge (1879-1941) startował w tym konkursie przynajmniej 4 razy.   W 1907 roku zdobył I nagrodę za Phantasy c-moll.

Gatunek Phantasy Cobbet określił dość ogólnie, jako utwór jednoczęściowy trwający ok. 12-15 minut, zróżnicowany w przebiegu pod względem tempa i rytmu jak jego renesansowy pierwowzor. Wielu kompozytorów realizowało to zadanie nawiązując do zasad zarówno formy sonatowej, jak i cyklu sonatowego. Utwór Bridge’a z 1907 roku, utrzymany w stylu późnoromantycznym, świadczy o jego pomysłowości i twórczym rozmachu.

Ponieważ kompozytor powrócił do gatunku tria fortepianowego 20 lat później (w zupełnie innym stylu), jego Phantasy in C minor opatrzona została nr 1.

Trio na tematy melodii irlandzkich świadczy przede wszystkim o zainteresowaniu Franka Martina (1890-1974) problematyką rytmu. Był to efekt współpracy szwajcarskiego kompozytora z Emilem Jacques-Dalcrozem, który założył Instytut Rytmiki w Genewie i przeprowadzał w nim różne eksperymenty w tej dziedzinie. Utwór zamówiony został przez irlandzko-amerykańskiego biznesmena. Martin, mieszkający w tym czasie w Paryżu, znalazł odpowiedni materiał w miejscowej Bibliotece Narodowej, a zatem nie korzystał z autopsji.  A jednak przekazał w swoim utworze ducha, energię i charakterystyczny entuzjazm irlandzkiej muzyki, podkreślając, ostre, asymetryczne frazy dzieła, nagłe zmiany melodii i faktury. Skomplikowana struktura rytmiczna utworu (synkopy, niekonwencjonalne ugrupowania) wymagają od wykonawców prawdziwego kunsztu w tej dziedzinie.

Skomponowane w 1847 r. Trio d-moll – pierwsze i najbardziej znane spośród 3 utworów tego gatunku w dorobku Roberta Schumanna, może uchodzić za wzorzec romantycznego tria fortepianowego. W ramach klasycznej formy cyklicznej do głosu dochodzi w nim indywidualna, osobista ekspresja, obfitująca w nieoczekiwane zwroty akcji. Emocjonalnej narracji sprzyja burzliwa figuracja w patii fortepianu, a obok tego także faktura akordowa w szerokim, symfonicznym niemal wolumenie i zintensyfikowana chromatyka. Określenie części I - Mit Energie und Leidenschaft – mówi tu już samo za siebie. Scherzo, oparte na stosunkowo prostych ale efektownych  środkach, sprawia wrażenie przerywnika, intermezza. Część powolna - Langsam, mit inniger Empfindung, przybiera tu formę lamentu powierzonego skrzypcom, a finał w tonacji  D-dur - Mit Feuer – marsza triumfalnego. Po raz pierwszy Trio d-moll wykonane zostało podczas przyjęcia urodzinowego Klary Schumann, z jej udziałem jako pianistki.