NOSPR / Gabriel Chmura - NOSPR

Po skomponowaniu VIII Symfonii (1906/07) przesądny Gustaw Mahler (1860–1911) nie chciał rozpoczynać pracy nad Dziewiątą : przecież ani Beethoven, ani Bruckner, dziesiątej symfonii już nie napisali... Powstała więc najpierw Pieśń o ziemi (1908), jednak w końcu przyszła kolej na Dziewiątą (1909/10). Zły omen się sprawdził – X Symfonia pozostała nieukończona, zaś prawykonania Dziewiątej (i Pieśni o ziemi) Mahler już nie doczekał.

IX Symfonia, choć zachowuje 4-częściową budowę formalną, zdecydowanie odbiega od tradycyjnych wzorców. Ogniwa skrajne o poważnym charakterze utrzymane są w tempie wolnym (umieszczenie na końcu Adagio wzorowane jest ponoć na Patetycznej Czajkowskiego), zaś części środkowe (Ländler i Rondo-Burleska) wprowadzają element humoru – niewesołego, kapryśnego, będącego jakby zapowiedzią piekącej ironii Szostakowicza czy Prokofiewa. Ale symfonia ta jest przede wszystkim elegią. Oto dwa głosy na temat końcowego Adagio. Alban Berg: „Wyraża ono niesłychaną miłość dla tej ziemi, pragnienie życia na niej w spokoju; radowania się w pełni Naturą, w jej najgłębszych głębiach, nim przyjdzie śmierć. Bo przyjdzie nieodwołanie. Cała ta część zbudowana jest na przeczuciu śmierci”. Leonard Bernstein: „Mahler próbuje tu odgadnąć jak to będzie: opuścić ciało, oddalić się od rzeczywistości, stać się częścią Wszechświata, być cząsteczką – zamiast posiadać swe ego, tożsamość czy imię”.

Marcin Trzęsiok