NOSPR / Alexander Liebreich / Festiwal Katowice Kultura Natura - NOSPR

Olivier Messiaen (1908-1992) wypracował najbardziej oryginalny język muzyczny XX wieku: reguluje on zasady melodii, harmonii, rytmu, instrumentacji. Ale nie jest to system hermetyczny, wręcz przeciwnie. Bo chyba tylko Igor Strawiński może się równać z Messiaenem pod względem erudycyjnego zakorzenienia w całej tradycji muzyki Zachodu (łącznie z antyczną Grecją). Jednak chłonność Messiaena obejmowała kultury muzyczne całego świata. Najwięcej czerpał z Indii, które zachwyciły go przede wszystkim bogactwem figur rytmicznych. Mimo tych zapożyczeń, a może właśnie dzięki nim, jest Messiaen kompozytorem na wskroś katolickim, co wskazuje na źródłowe znaczenie tego słowa („powszechny, cały, uniwersalny”).  

Turangalîla (1946-48) należy to tzw. trylogii tristanowkiej (obok „andyjskich” pieśni Harawi, 1945, oraz chóralnych Cinq rechants, 1948). To hołd złożony Wagnerowi. Sanskrycki tytuł oznacza pieśń miłości a zarazem apoteozę ruchu, życia i śmierci. W dziesięciu częściach, symetrycznie zakomponowanych, ujawnia się głębsza dynamika. Przechodzimy od stanu przerażenia (początek: temat posągów, inspirowany rzeźbą aztecką), przez miłość (cz. VI: Ogród miłosnego snu, nawiązująca do obrazów Hieronima Boscha) aż do bezgranicznej, nieludzkiej chwały i radości (finał). Dwa instrumenty mają tu rolę wyróżnioną – fortepian oraz fale Martenota.

Po Turangalîli Messiaen dołączył na jakiś czas do hermetycznej awangardy, której twórcy z niesmakiem przyjęli wystawną ucztę tej symfonii. Ale to właśnie Turangalîla lepiej oparła się zębowi czasu.  [Marcin Trzęsiok]