NOSPR / Alexander Liebreich / Elina Vähälä - NOSPR

Poemat symfoniczny Tapiola (1926) jest ostatnim wielkim dziełem Jeana Sibeliusa (1865–1957), którego romantyczna Muza zaraz potem zamilkła zupełnie, tak była obca w świecie muzyki nowej. Tytuł oznacza siedzibę Tapio, boga lasu. Partyturę poprzedza wiersz:

Daleko rozpościerają się mroczne lasy Północnego Kraju, 
Prastare – tajemnicze, pogrążone w dziwnych snach, 
W nich mieszka wielki bóg boru,
A leśne duchy snują w ciemnościach swoje czary

To mistyczna wizja Natury: snuta w hipnotycznych powtórzeniach, które zapowiadają powojenną minimal music. Tu jednak nie chodzi o zwykły trans. Tu czuje się powagę wielkiego mitu Kalevali.

Styl skrzypcowy jest znakiem szczególnym Karola Szymanowskiego (1882–1937), choć udział w wykształceniu owego stylu miał też przyjaciel – skrzypek Paweł Kochański. Cechuje go rejestr lirycznej ekstazy, w którym romantyczna głębia idzie w parze z modernistyczną poetyką rozproszonego i ulotnego fragmentu. I Koncert op. 35 (1916) inspirowany był poematem Tadeusza Micińskiego Noc majowa. Wiersz mówi o ekstatycznych obrzędach słowiańsko-dionizyjskich („na multankach w dąbrowie gra Pan”). Ale ten, kto opowiada, do godów Miłości i Natury nie zasiądzie… Feeria barw, labiryntowa forma, arcydzieło! II Koncert op. 61 (1933) jest zasadniczo odmienny: pełen motywów podhalańskich, o bardziej surowej formie i instrumentacji, pogodniejszy w wyrazie. Oba koncerty są jednoczęściowe, z wieloma sekcjami wewnętrznymi i z eksponowanymi kadencjami autorstwa Kochańskiego.

Napisana dla Baletów Rosyjskich Siergiej Diagilewa partytura Dafnis i Chloe (1910–1912), określona przez Maurice’a Ravela (1875–1937) jako „symfonia choreograficzna”, w opinii wielu to jego najwybitniejsza kompozycja. Libretto opiera się na sielankowej opowieści, zapisanej przez Longosa (II w. po Chr.): to historia pasterza i pasterki – porwanej przez piratów, cudownie ocalonej przez boga Pana i przywróconej ukochanemu. Ravel powiedział: „Chciałem stworzyć wielki fresk muzyczny z troską nie tyle o archaizację, co o wierność Grecji mych marzeń”. II Suita z tego baletu składa się z 3 części: Świt – Pantomima – Taniec.

Marcin Trzęsiok