La Tempesta / Jakub Burzyński - NOSPR

Twórca muzykologii polskiej Zdzisław Jachimecki uznał Mikołaja Zieleńskiego za najwybitniejszego kompozytora polskiego przed Chopinem. Tak pochlebną opinię ten mało znany dziś muzyk zawdzięcza niezwykle wysokiemu i prawdziwie europejskiemu kunsztowi kompozytorskiemu.

O jego życiu wiemy niewiele. Nie znamy dat jego urodzin, ani śmierci, wiemy jedynie, że w 1611 roku był mieszczaninem, organistą na służbie prymasa Polski Wojciecha Baranowskiego w Łowiczu. Tylko dzięki hojności mecenasa (niestety niespotykanej w ówczesnej Rzeczpospolitej) utwory Zieleńskiego przetrwały do dnia dzisiejszego. Przez kilka stuleci był on jedynym polskim muzykiem, którego liczne dzieła ukazały się drukiem. Na miejsce monumentalnej i drogiej publikacji kompozytor bardzo ambitnie wybrał stolicę ówczesnego drukarstwa muzycznego – Wenecję, gdzie osobiście podpisał dedykację 1 marca 1611 roku. Rok wcześniej ukazały się tu słynne Nieszpory N.M.P. Claudia Monteverdiego a cztery lata później Symphonie sacrae Giovanniego Gabrielego. Dwutomowy zbiór Zieleńskiego, zatytułowany Offertoria oraz Communiones z zaznaczeniem totius anni (na cały rok liturgiczny), znakomicie wpisuje się w kontekst wczesnobarokowych dzieł religijnych weneckich mistrzów. Razem zawiera 113 wokalno-instrumentalnych utworów utrzymanych zarówno w stylu polifoni renesansowej (stile antico), jak i w nowoczesnym stylu barokowym (stile moderno).

Wszystkie offertoria są utworami dwuchórowymi z wyjątkiem imponującego trzychórowego Magnificat. W licznych muzycznych didaskaliach, na wzór wenecki, kompozytor zachęca do dublowania lub zastępowania głosów wokalnych rozmaitymi instrumentami, co w efekcie daje dzieła o bogatej kolorystyce i wielu wariantach obsadowych. Komunie przeznaczone są na 1-6 głosów i organowe towarzyszenie, również tu kompozytor zostawił kilka wariantów obsadowych. Ponadto, w tomie komunii znalazły się trzy instrumentalne fantazje na dwa i trzy głosy z organami, zachowane jednakże bez najwyższego głosu (wymagana rekonstrukcja). Propozycja, by na jednym koncercie zaprezentować utwory Zieleńskiego według klucza tajemnic różańcowych jest bardzo ciekawa i oryginalna. Muzyka „polskiego Gabrielego” dostarcza współczesnym wykonawcom niezliczonych możliwości interpretacyjnych zarówno jeśli chodzi o obsadę, jak i dobór tekstów. Warta jest ciągłego odkrywania.

Piotr Wilk