Kwartet Śląski / północ - południe - NOSPR

Pēteris Vasks (ur. 1946), kompozytor łotewski, należy do twórców, których muzykę określa się mianem „duchowego minimalizmu” (m.in. Arvo Pärt, Valentin Silvestrov, Sofia Gubajdulina, Henryk Mikołaj Górecki, Gija Kanczeli). Nurt ten szczególnie silnie zaznacza się u kompozytorów (dziś już starszej generacji) byłej strefy sowieckiej. Wszyscy oni mają za sobą okres modernistycznych eksperymentów (w latach 1960-tych), z którego wyzwalają się (w latach 1970-tych), osiągając w końcu etap skrajnej często prostoty. Tak jak oni, Vasks (syn pastora kościoła baptystów) sięga chętnie po tematykę chrześcijańską, ale nie traktuje jej w sposób konfesyjny. To okno na świat nieuchwytnej transcendencji, której rezonans, pobudzony muzyką, odzywa się we wnętrzu człowieka. IV Kwartet smyczkowy (1999)jest jego pożegnaniem z wiekiem XX. „Tyle było rozlewu krwi i destrukcji – mówi Vasks – a jednak moc i idealizm miłości dopomogły utrzymać świat w równowadze. O tym chciałem powiedzieć w nowym kwartecie. Nie z dystansu, lecz z bezpośrednią emocją i wrażliwością”.  

Il tramonto (dosł. „zachód słońca”, 1914) Ottorino Respighiego (1879-1936) także ma wydźwięk konsolacyjny, choć tematem jest tym razem śmierć kochanków. Ów motyw wagnerowski (tristanowski) wiąże się z tekstem Percy Bysshe Shelleya. To jeden z trzech utworów wokalnych powstałych w tym okresie do słów angielskiego romantyka, choć tylko (mistrzowskie) Il tramonto wykorzystuje kwartet smyczkowy. Rzecz to niezwykła, choć mająca precedens w II Kwartecie smyczkowym op. 10 (1908) Arnolda Schönberga.