Kwartet Śląski / Między Wschodem a Zachodem - NOSPR

I Kwartet smyczkowy skomponował Ives w roku 1896. Był wówczas 21-letnim studentem w Yale. Jak wszyscy moderniści, Ives rozpoczyna od naśladowania romantyków (Czajkowskiego, Brahmsa, Dvóřaka). Ale kiełkują tu już ziarna dojrzałego Ivesa – obfitość cytatów, ograniczonych wprawdzie do protestanckich hymnów i pieśni (trzy z czterech części przeznaczone były do wykonania w zborze). Słychać też optymizm, entuzjastyczną wiarę w przyszłość Ameryki i Człowieka. Muzyka naturalna, choć z polifonicznym kunsztem, m.in. quodlibetami (jednoczesnym pokazem dwóch tematów).

Valentin Silvestrov (ur. 1937) jest dziś czołowym kompozytorem ukraińskim. Jego dzieła znamionuje kontemplacyjność, diatoniczność (sięgająca do tradycji muzyki prawosławnej). Chwytają one jakby echo zamilkłego lamentu. Ale Quartetto piccolo (1961) należy do innego świata. Silvestrov zastosował tu techniki serialne. Jak inni wybitni twórcy powojennego ZSRR, nadrabiał w ten sposób „zaległości” względem Zachodu. Ta mała suita (trzy części) przejmuje zasadę webernowskiego aforyzmu, by wypełnić ją słowiańskim liryzmem. Kompozycję, wykonaną też w Berlinie, chwalił sam Theodor Adorno. W ZSRR spotkała się z dezaprobatą i wymazała nazwisko Silvestrova z oficjalnego życia muzycznego.

Black Angels (Czarne anioły), napisane w roku 1970, to odpowiedź George’a Crumba na wojnę wietnamską. Jego komentarz: „Utwór przedstawia podróż duszy. Trzy stadia tej podróży to Odjazd (upadek i utrata łaski), Nieobecność (duchowe unicestwienie) i Powrót (odkupienie)”. Przebogata jest tu symbolika (m.in. liczbowa) oraz mozaika aluzji i cytatów (m.in. z Schuberta). Kwartet poddany zostaje elektronicznej amplifikacji, muzycy grają też na kieliszkach i gongach. Dzieło zjawiskowe, pomnik muzyki XX wieku. [Marcin Trzęsiok]